غلامحسین باقرآبادی

پیشینه و هدف: فناوری هوش مصنوعی ظرفیت هایی جدیدی برای ارتقای کیفیت یاددهی-یادگیری، ارزیابی های متناسب، بازطراحی تجربه های آموزشی و توانمندسازی معلمان آینده فراهم کرده است؛ با این حال، پیامدهای اخلاقی، سازمانی و آموزشی آن همچنان محل بحث و چالش است. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر سنتز نظام مند مطالعات موجود در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به منظور شناسایی فرصت ها و چالش های ادغام هوش مصنوعی در برنامه درسی تربیت معلم بود. روش: این پژوهش به روش سنتزپژوهی و بر اساس دستورالعمل PRISMA انجام شد. بدین منظور، از میان مطالعات منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، تعداد 30 مطالعه واجد شرایط انتخاب گردید و داده ها طی فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان دادند که هوش مصنوعی در تربیت معلم فرصت هایی همچون شخصی سازی یادگیری، بازخورد تکوینی فوری، تصمیم گیری داده بنیاد، نوآوری در طراحی درس و شبیه سازی آموزشی، کاهش بار اداری و توسعه شایستگی های فناورانه و حرفه ای فراهم می کند. در مقابل، چالش هایی نظیر ملاحظات اخلاقی و حقوقی، خطر سوگیری الگوریتمی و تهدید عدالت آموزشی، شکاف زیرساختی و نابرابری دسترسی، کمبود سواد هوش مصنوعی، مقاومت فرهنگی و تهدید اصالت ارزشیابی شناسایی شد. نتیجه گیری پژوهش بیانگر آن است که مقوله مرکزی «ظرفیت سازی نظام مند برای ادغام مسئولانه هوش مصنوعی در تربیت معلم» می باشد. تحقق این ظرفیت مستلزم سیاست گذاری شفاف، تقویت زیرساخت های فناورانه، توسعه حرفه ای مستمر معلمان و مدیریت تغییر فرهنگی است. بر این اساس، ادغام هوش مصنوعی در تربیت معلم تنها یک نوآوری فناورانه نیست، بلکه تغییری سیستمی و فرهنگی به شمار می آید که توجه هم زمان به ابعاد سیاستی، سازمانی و فردی را ضروری می سازد.

اهداف: امروزه فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان ابزاری قدرتمند در پاسخ به چالش های حوزه های پزشکی مطرح شده است. هدف اصلی این پژوهش بررسی اثربخشی بهره گیری از راهکارهای آموزشی، مدیریتی، اجرایی و انگیزشی برای کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه های پزشکی از دیدگاه دانشجویان دانشکده پزشکی دانشگاه شاهد بود. روش ها: این پژوهش توصیفی و پیمایشی در جامعه آماری دانشجویان پزشکی دانشگاه شاهد در سال تحصیلی 90-1389 (380 نفر) انجام شد. 192 نفر از طریق روش نمونه گیری تصادفی ساده به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسش نامه محقق ساخته مبتنی بر طیف 5 ارزشی لیکرت و شامل 27 گویه در 4 بُعد آموزشی، مدیریتی، اجرایی و انگیزشی بود. از آزمون های T تک نمونه ای، T مستقل و تحلیل واریانس یک راهه برای تجزیه و تحلیل سئوال های پژوهش استفاده شد. یافته ها : «برگزاری دوره های آموزشی در زمینه آشنایی با اینترنت، اینترانت و اکسترانت در حوزه پزشکی»، مهم ترین گویه در راهکارهای آموزشی، «ارایه مجلات تخصصی کامپیوتر در کتابخانه دانشگاه، خوابگاه و پاویون بیمارستان برای دانشجویان علاقمند»، مهم ترین گویه در راهکارهای مدیریتی، «گرایش دانشگاه به بهره گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات در زمینه های اداری»، مهم ترین گویه در راهکارهای اجرایی و «اعطای تسهیلات مالی جهت خرید کامپیوتر و لپ تاپ به دانشجویان پزشکی»، مهم ترین گویه در راهکارهای انگیزشی بود. میانگین نمرات مردان 47/0 ± 73/3 و زنان 47/0 ± 78/3 بود (05/0>p ). نتیجه گیری: از دیدگاه دانشجویان دانشکده پزشکی دانشگاه شاهد، بهره گیری از راهکارهای آموزشی، مدیریتی، اجرایی و انگیزشی بر کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه های پزشکی موثر است.