مسعود بیات

برآمدن دولت صفویه آغازگر دورانی نو در تحولات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ایران محسوب می شود. رسمیت تشیع و تشکیل دولت ملی مهم ترین ثمرات این تحول عظیم بود که از طریق کاربرد گسترده شعائر شیعی و همچنین زبان فارسی در متون سکه های شاهان صفوی نیز بازتاب یافته است. اشعار فارسی قسمت مهمی از نوشته های سکه های صفویان را شامل می شود زیرا شاهان صفوی القاب و عناوین و همچنین اعتقادات شیعی خویش را به صورت اشعار فارسی نیز بر مسکوکات خود درج کرده اند که این امر از نوآوری های دوران صفویه به شمار می آید. مسئله پژوهش حاضر بررسی اشعار فارسی نوشته شده بر سکه های شاهان صفوی و مشخص نمودن دلایل ذکر این اشعار بر این مسکوکات است. هدف این پژوهش نشان دادن کاربرد مطالعات سکه شناسی در بازشناسی تحولات عصر صفویه است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و گردآوری اطلاعات آن نیز با استفاده از منابع کتابخانه ای صورت پذیرفته است. نتایج این تحقیق نشان می دهد به سبب رواج گسترده مقوله شعر در جامعه دوران صفویه، آنان از اشعار فارسی در نوشته های سکه های خویش بهره بردند که تعدادی از این اشعار بازتاب دهنده برخی از تحولات سیاسی، فرهنگی و مذهبی این دوران است. هم چنین تا دوران محمد خدابنده، سکه های نادری از صفویان دارای اشعار فارسی است اما از عصر شاه عباس دوم تا پایان این حکومت، ابیات فارسی با گستردگی بسیاری بر سکه های صفویان نوشته شده است.