ماهیت حقوقی مالکیت آثار ناشی از هوش مصنوعی
آرشیو
چکیده
تحولات هوش مصنوعی در سال های اخیر، پرسش های بنیادینی را در حوزه مالکیت فکری برانگیخته است. آثار تولیدشده توسط سامانه های هوشمند مرز سنتی میان «انسان» و «ابزار» را در خلق اثر مخدوش ساخته و ضرورت بازاندیشی در مبانی اصالت، خلاقیت و انتساب مالکیت را ایجاب می کند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی–تطبیقی، ضمن بهره گیری از مبانی فلسفی (حقوق طبیعی، نظریه شخصیت و فایده گرایی) و قواعد فقهی (العقود تابعه للقصود، لاضرر و احترام مال المسلم)، به بررسی چارچوب حقوقی ایران و مقایسه آن با نظام های حقوقی منتخب از جمله ایالات متحده، اتحادیه اروپا و انگلستان پرداخته است. نوآوری مقاله در آن است که با ترکیب تحلیل فلسفی–فقهی و داده های تطبیقی، الگویی بومی برای تعیین ماهیت حقوقی مالکیت آثار ناشی از هوش مصنوعی ارائه می دهد؛ الگویی که از یک سو پاسخگوی ضرورت های تقنینی ایران باشد و از سوی دیگر همسو با روندهای بین المللی و الزامات اقتصاد دانش بنیان عمل نماید. یافته های تحقیق نشان می دهد که در حقوق ایران، به دلیل فقدان نص صریح، انتساب اثر به انسان به عنوان مالک، تنها از طریق قواعد فقهی و اصول کلی حقوقی قابل دفاع است؛ در حالی که برخی نظام های حقوقی غربی یا به انکار کلی چنین آثاری پرداخته اند یا به راهکارهای میانه رو چون انتساب به کاربر یا توسعه دهنده روی آورده اند. بر این اساس، پیشنهاد اصلی پژوهش آن است که قانون گذار ایرانی با الهام از ظرفیت های فقهی و تجارب تطبیقی، چارچوبی منعطف و عادلانه برای مالکیت آثار ناشی از هوش مصنوعی وضع نماید تا ضمن حمایت از نوآوری و سرمایه گذاری، از بروز اختلافات حقوقی و خلأ تقنینی در آینده پیشگیری شودThe Legal Nature of Ownership of Works Resulting from Artificial Intelligence
The developments in artificial intelligence in recent years have raised fundamental questions in the field of intellectual property. Works produced by intelligent systems have blurred the traditional boundary between "human" and "tool" in the creation of works, and necessitate a rethinking of the principles of originality, creativity, and attribution of ownership. The present study, using an analytical-comparative method, while utilizing philosophical foundations (natural law, personality theory, and utilitarianism) and jurisprudential rules (contracts dependent on the purpose, no harm, and respect for the property of the Muslim), examines the legal framework of Iran and compares it with selected legal systems, including the United States, the European Union, and the United Kingdom. The innovation of the article is that, by combining philosophical-jurisprudential analysis and comparative data, it presents a local model for determining the legal nature of ownership of works resulting from artificial intelligence; a model that, on the one hand, responds to Iran's legislative necessities and, on the other hand, operates in line with international trends and the requirements of the knowledge-based economy. The findings of the research show that in Iranian law, due to the lack of explicit text, attribution of a work to a human as the owner can only be defended through jurisprudential rules and general legal principles; while some Western legal systems have either completely denied such works or have resorted to moderate solutions such as attribution to the user or developer. Accordingly, the main suggestion of the research is that the Iranian legislator, inspired by jurisprudential capacities and comparative experiences, should establish a flexible and fair framework for the ownership of works resulting from artificial intelligence in order to support innovation and investment, and prevent legal disputes and legislative vacuums in the future.
تبلیغات
