رتبه بندی و خوشه بندی استانهای ایران بر پایه شاخصهای اشتغال و کارآفرینی: تحلیل نابرابری اقتصادی (مقاله پژوهشی وزارت بهداشت)
درجه علمی: علمی-پژوهشی (وزارت بهداشت)
آرشیو
چکیده
مقدمه: اشتغال از ارکان اساسی توسعه و رفاه هر جامعه ای است و تحلیل توزیع مکان محور به شناخت بسترهای فرهنگی، اجتماعی و زیرساختی آن کمک می کند؛ بنابراین هدف این پژوهش خوشه بندی و رتبه بندی استانهای کشور بر اساس مؤلفه ها و شاخصهای اشتغال و کارآفرینی است. روش: داده های این مطالعه به روش تحلیل ثانویه و از منابع رسمی و معتبر همچون سرشماری عمومی نفوس و مسکن و آخرین سالنامه های آماری (1401 تا 1403)، وزارت کار و داده های سایت مرکز آمار ایران در سال 1403 جمع آوری شده و به وسیله تکنیک تحلیل خوشه ای سلسله مراتبی در نرم افزار SPSS تحلیل شده است. یافته: استانهای گیلان، کردستان، قزوین و آذربایجان غربی بالاترین نرخ مشارکت اقتصادی و اشتغال بخش خصوصی را دارند؛ درحالی که استانهای سیستان و بلوچستان و کهگیلویه و بویراحمد با کمترین میزان مشارکت و موفقیت کاریابی، در زمره استانهای محروم دسته بندی می شوند. همچنین، استانهای تهران، البرز و قم به دلیل تراکم بالای جمعیت، سهم بیشتری از اشتغال در بخش خدمات دارند. تحلیل خوشه ای، استانها را در چهار خوشه اصلی دسته بندی کرده که این خوشه بندی می تواند مبنای سیاست گذاریهای منطقه ای هدفمند قرار گیرد. بحث: بر اساس یافته ها، تمرکز بر توسعه بخش خصوصی، ایجاد زیرساختهای صنعتی و خدماتی در استانهای کم برخوردار و تقویت مهارت آموزی و کاریابی پیشنهاد شده است. همچنین، بهبود شرایط اقتصادی در استانهای جنوبی کشور به واسطه دسترسی به آبهای آزاد و توسعه اقتصاد دریامحور توصیه می شود. این پژوهش به سیاست گذاران کمک می کند تا با بهره گیری از تفاوتهای منطقه ای، راهبردهای مؤثرتری برای توسعه اقتصادی و کارآفرینی ارائه دهند.Ranking of Iran's Provinces Based on Macro Employment and Entrepreneurship Indicators: A Cluster Analysis
Introduction: Employment and entrepreneurship are critical drivers of economic development and societal well-being. Analyzing their spatial distribution provides insights into regional disparities in cultural, social, and infrastructural factors. This study aims to rank and cluster Iran’s provinces based on macro-level employment and entrepreneurship indicators to inform evidence-based regional policymaking.
Method: Data were collected from national statistical databases, including the National Census and Statistical Yearbooks, covering key employment and entrepreneurship indicators. Hierarchical cluster analysis was applied to group provinces based on economic participation, private sector employment, and service sector dominance.
Findings: The analysis reveals significant regional variations. Gilan, Kurdistan, Qazvin, and West Azerbaijan exhibit high economic participation and private sector employment, while Sistan and Baluchestan and Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad show low participation and employment outcomes, indicating economic disadvantage. Tehran, Alborz, and Qom, with high population density, lead in service sector employment. The provinces were categorized into four distinct clusters, highlighting diverse regional economic profiles.
Discussion: The findings underscore the need for targeted interventions, including private sector development and enhanced industrial and service infrastructure in less-developed provinces. Strengthening vocational training programs and leveraging maritime economic opportunities in southern provinces could address regional disparities. This study provides policymakers with a robust framework to design equitable strategies for fostering economic growth and entrepreneurship.
تبلیغات
