آنالیز PIXE سفال گورستان های استرک جوشقان، سیلک و صرم به منظور بازسازی نظام معیشتی و پیوندهای فرهنگی اجتماعات عصر آهن منطقۀ مرکز فلات ایران (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
یکی از مهم ترین ویژگی های عصر آهن ایران، وجود گورستان هایی بدون ارتباط با استقرارگاه است. دلیل یافت نشدن استقرارگاه در نزدیکی اغلب این گورستان ها می تواند در ارتباط با کوچ نشین بودن جوامع عصر آهن و یا وجود استقرارگاه های موقتی که تاکنون آثاری از آن ها کشف نشده است، توضیح داده شود. ویژگی مهم این گورستان ها، فراوانی زیاد سفال های تدفینی است که مشخص نیست چگونه و در کجا ساخته شده اند. سفال های گورستان های نسبتاً نزدیک شباهت زیادی به هم دارند. از زمان گیرشمن پرسش های مهمی در این خصوص مطرح بوده است: آیا سفال های با شباهت بسیار زیاد در یک کارگاه خاص تولید می شدند و سپس بین جوامع توزیع می گردیدند یا هر جامعه با توجه به اینکه هنوز استقرارگاه و کوره های تولید سفال در پیرامونش یافت نشده است، تولیدکننده سفال خودش بوده است؟ در این پژوهش، به منظور پاسخگویی به پرسش های مذکور، جمعاً ۲۲ نمونه تصادفی از سفال های عصر آهن سه محوطه گورستانی استرک جوشقان و سیلک در کاشان و صرم در قم مورد آنالیز عنصری PIXE قرار گرفت و داده های حاصل به روش آماری PCA تحلیل شدند. بر طبق خروجی ها، هیچ گونه همبستگی بین سفال ها مشاهده نشد. همچنین، با وجود همپوشانی در بعضی از اکسیدهای اصلی، اما مقدار اکسید منیزیم به طور معناداری در سفال های هر سه محوطه متمایز بود. این تحقیق باستان سنجی نشان می دهد که نمونه سفال های عصر آهن گورستان های استرک جوشقان، سیلک و صرم از منابع خاک جداگانه ای ساخته شده اند ولی سفال های محوطه های مذکور از نظر شکلی، شباهت زیادی با هم دارند که به احتمال زیاد، نشان دهنده وجود روابط فرهنگی، جابجایی جمعیتی و یا تقلید سبکی است، نه به دلیل تولید متمرکز در یک یا چند مکان محدود و توزیع آن ها از طریق تجارت؛ بنابراین، نتایج پژوهش از فرضیه کوچ نشین یا نیمه یکجانشین بودن جوامع عصر آهن منطقه فرهنگی شمال مرکزی ایران پشتیبانی می کند.PIXE Analysis of the Pottery of Estark-Joshaghan, Sialk, and Sarm Cemeteries in Order to Reconstruct the Subsistence System and Cultural Links of the Iron Age Communities in the Central Plateau of Iran
One of the most important characteristics of Iran's Iron Age is the existence of cemeteries without a connection with the settlement. The reason for not finding settlements near most of these cemeteries can be explained in connection with the nomadic nature of the Iron Age societies or the existence of temporary settlements whose traces have not been discovered so far. The important feature of these cemeteries is the abundance of burial pottery that is not known how and where they were made. Pottery from relatively close cemeteries are very similar. Since the time of Ghirshman, important questions have been raised in this regard; Were very similar pottery produced in a specific workshop and then distributed among the communities, or did each community produce its own pottery, considering that no pottery production sites and kilns have been found in its vicinity? In this research, to answer the questions mentioned above, a total of 22 random samples of Iron Age pottery from the three cemeteries of Estark-Joshaghan and Sialk in Kashan and Sarm in Qom were subjected to PIXE elemental analysis, and the resulting data were analyzed by PCA statistical method. According to the results, no correlation was observed between the pottery. Further, despite the overlap in some of the main elements, the amount of magnesium oxide was significantly different in the ceramics of all three areas. This archaeometric analysis shows that the Iron Age pottery samples of Estark-Joshaghan, Sialk, and Sarm cemeteries were made from separate soil sources. However, the ceramics of the sites are very similar in form, which most likely indicates the existence of cultural relations, demographic displacement, or stylistic imitation, not due to concentrated production in one or more limited places and their distribution through trade. Therefore, the results support the nomadic or semi-sedentary hypothesis of Iron Age societies in the cultural region of North Central Iran
تبلیغات
