مطالعۀ الگوی پراکنش محوطه ها و آثار اشکانی و ساسانی در حوضۀ آبریز جنوبی قزل اوزن، بخش چورزق، شهرستان طارم علیا (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هرچند که در دو دهه اخیر، میزان کاوش ها و بررسی های باستان شناسی انجام شده در شهرستان طارم علیا رشد قابل توجهی یافته است، اما با توجه به موقعیت جغرافیایی ویژه این شهرستان، در حکم حلقه ارتباطی میان نواحی مرکزی، غربی و شمالی کشور، این منطقه نیازمند پژوهش های باستان شناسی بیشتری است. پژوهش حاضر که بر اساس داده های حاصل از بررسی میدانی باستان شناسی و مطالعات کتابخانه ای و تهیه نقشه های GIS به انجام رسیده است، برای نخستین بار به تجزیه و تحلیل الگوی استقرار 14 محوطه و اثر باستانی مربوط به دوره های اشکانی و ساسانی در حوضه جنوبی رود قزل اوزن، در محدوده بخش چورزق شهرستان طارم علیا، شامل دهستان-های چورزق و دستجرده اختصاص دارد. مسئله اصلی مرتبط با منطقه موردمطالعه، فقدان اطلاعات جامع و وجود یک شکاف دانشی در ارتباط با استقرارهای دوران تاریخی در این حوضه است. هدف از این پژوهش مطالعه الگوی پراکنش محوطه های دوران اشکانی و ساسانی در محدوده بخش چورزق طارم علیا است. این پژوهش در پی یافتن پاسخ به پرسش هایی در ارتباط با بررسی تأثیر عوامل محیطی و جغرافیایی بر شکل گیری محوطه های موردمطالعه، الگوی معیشتی ساکنان و مقایسه سفال های منطقه موردمطالعه با مناطق همجوار در دوران اشکانی و ساسانی است. نتیجه این پژوهش نشان می دهد که پراکنش محوطه های این منطقه متأثر از عوامل تعیین کننده ای چون میزان ارتفاع، دسترسی به منابع آبی، شیب زمین، راه ها و نوع کاربری اراضی بوده است، به گونه ای که باوجود تنوع اقلیمی منطقه، محوطه های محدوده موردمطالعه اغلب در ارتفاع نسبتاً کم و شیب ملایم، در امتداد دره رود قزل-اوزن و دیگر رودهای منطقه، در نقاطی که برای فعالیت های کشاورزی و باغداری مستعد بوده اند، شکل گرفته اند. بعلاوه با توجه به وضعیت توپوگرافی خاص منطقه که عبور و مرور را صرفاً از طریق دره های میان ارتفاعات، در امتداد مسیر رودها امکان پذیر می سازد، به نظر می رسد که راه های باستانی نیز بر جاده های ارتباطی امروزی منطبق یا بسیار به آن نزدیک بوده است.Study of the Distribution Pattern of Parthian and Sasanian Sites and Monuments in the Southern Qezel-Uzan Watershed, Chavarzaq District, Tarom-e-Olya County
Despite the increased number of archaeological excavations and surveys carried out in Tarom e Olya county over the past two decades, further archaeological research and studies are needed in this area due to its unique geographical location as a connecting point between the central, western, and northern regions of Iran. This study, based on data from an archaeological survey, library research, and GIS mapping, focuses on analyzing the settlement patterns of 14 sites and monuments dating back to the Parthian and Sasanian periods in the southern Qezel-Uzan river basin within the Chavarzaq district of Tarom e Olya county, including the Chavarzaq and Dastjerdeh villages. The main challenge in the study area is the lack of comprehensive information and a knowledge gap regarding historical period settlements in this basin. The research aims to investigate the distribution patterns of Parthian and Sasanian era sites and monuments in the Chavarzaq district of Upper Tarom. The study seeks to address questions related to the impact of environmental and geographical factors on site formation, residents' livelihood patterns, and the comparison of pottery from the study area with neighboring regions during the historical period (Parthian-Sassanian). The findings indicate that site distribution in the area was influenced by factors such as altitude, access to water sources, land slope, roads, and land use type. Despite the region's climatic diversity, sites were predominantly located at lower altitudes and gentle slopes along the Qezel-Ozen River and other rivers, suitable for agricultural and horticultural activities. The topographic features of the region, which restrict passage to valleys between highlands along river courses, suggest that ancient roads likely followed or closely paralleled today's communication routes.
تبلیغات
