بازاندیشی قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیر منقول در پرتو مفهوم وابستگی به مسیر: آموزه هایی برای موفقیت اصلاح حقوقی
آرشیو
چکیده
وابستگی به مسیر، تحلیلی نظری است که برای اشاره به تمایل به حفظ وضع موجود و مقاومت در برابر تغییر، استفاده می شود. بازتاب این نظریه در قلمروی حقوق تاکید دارد ایجاد تغییر در نظام حقوقی کار آسانی نیست، بلکه انتخاب مسیر آینده تا حد زیادی به مسیر طی شده در گذشته و موقعیت فعلی قواعد و نهادهای حقوقی بستگی دارد. مطابق این نظریه، تصمیم های اولیه در بزنگاه های تاریخی، مسیرهایی را تثبیت می کند که با گذشت زمان، ترک آن ها پرهزینه و دشوار می شود. این مقاله در پی آن است تا ضمن معرفی مفهوم وابستگی به مسیر در ادبیات حقوقی ایران، تصویب قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیر منقول به سال ۱۴۰۳ را از منظر این مفهوم، تحلیل نموده و آموزه هایی جهت اجرای موفق این قانون استخراج نمایند. روش تحقیق در این پژوهش تحلیلی- توصیفی مبتنی بر داده های کتابخانه ای و کیفی است. به دلیل خاستگاه نظریه در علم اقتصاد، نوعی رویکرد مطالعات میان رشته ای نیز در روش پژوهش جریان دارد. یافته های پژوهش تاکید دارد تصویب قانون یادشده، به تنهایی به معنای وقوع تحول قطعی بنیادین در قواعد حقوق ثبت در ایران نیست؛ بلکه تنها نقطه عطفی است که امکان تغییر مسیر را فراهم نموده است. موفقیت این قانون در گسست از مسیر پیشین، به طور ویژه به تصمیمات اولیه بعد از تحقق نقطه عطف از جمله ابتکار عمل دستگاه قضایی و به ویژه دیوانعالی کشور، تلاش جهت برقراری آشتی میان قواعد فقهی و الزامات نوین ثبتی و نیز افزایش بروز بازخوردهای مثبت بستگی دارد. بنابراین، ارزیابی نهایی اثرگذاری این قانون، تنها در پرتو گذر زمان و پس از شکل گیری تحولات عملی، امکانپذیر خواهد بود.Rethinking the Law on the Requirement to Register Real Estate Transactions in Light of Path Dependence: Lessons for Successful Legal Reform
Path dependence is a theoretical framework used to explain the tendency to maintain the status quo and resist change. Its application in the legal domain emphasizes that reforming a legal system is no easy task; the choice of a future legal path largely depends on the trajectory already taken and the current state of legal rules and institutions. According to this theory, initial decisions made at critical historical junctures establish certain paths which, over time, become increasingly costly and difficult to abandon. This article aims to introduce the concept of path dependence within the context of Iranian legal literature and to analyze the enactment of The Law on the Requirement to Register Real Estate Transactions (2024) through this lens, offering insights to support the effective implementation of the law. The research adopts a descriptive-analytical method based on qualitative and desk studies. Additionally, due to the economic origins of path dependence theory, an interdisciplinary approach is also reflected in the methodology. The findings stress that the enactment of the mentioned law does not, by itself, mark a definitive shift in rules of registration in Iran; rather, it serves as a critical juncture that creates the possibility for such a change. The law’s success in breaking away from the previous trajectory depends on several early decisions made after this juncture—particularly, judicial initiative (especially by the Supreme Court), efforts to reconcile Islamic jurisprudential rules with modern registration requirements, and the degree to which positive feedback loops are generated. Thus, a final assessment of the law’s effectiveness will only be possible over time and in light of practical developments.
تبلیغات
