تعارض فقه و حقوق عرفی در جرم انگاری: تحلیل موردی در نظام حقوق کیفری ایران (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
نظام حقوق کیفری ایران، با بهره گیری هم زمان از منابع فقه اسلامی و ملاحظات عرفی مدرن، با تعارض هایی بنیادین در حوزه جرم انگاری مواجه است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از تحلیل نمونه های عینی، چون جرم انگاری ارتداد، شرب خمر و محدودیت های مبتنی بر احکام ثانویه، به بررسی مبانی و جلوه های تعارض میان فقه و حقوق عرفی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که در بسیاری از موارد، احکام فقهی سنتی بدون ارزیابی دقیق از ضرورت اجتماعی، تناسب کیفری و موازین حقوق بشری، مبنای جرم انگاری قرار گرفته اند. این وضعیت منجر به تزاحم میان قواعد فقهی و اصول حقوقی نوین مانند کرامت انسانی، حریم خصوصی، آزادی عقیده و اصل قانونی بودن جرم و مجازات شده است. در این راستا، پژوهش با تحلیل نظریه های «مقاصد شریعت»، «اجتهاد زمینه مند» و «حقوق بشر اسلامی»، راهکارهایی برای کاهش این تعارض پیشنهاد می دهد. همچنین نقش نهادهایی چون قانون گذار و شورای نگهبان در اصلاح رویه های تقنینی و ایجاد توازن میان فقه و عرف، مورد واکاوی قرار گرفته است. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که تنها از طریق تلفیق عقلانیت فقهی با الزامات اجتماعی و حقوقی می توان به نظامی کیفری منسجم، مشروع و کارآمد دست یافت. این مقاله، درنهایت، بر لزوم بازنگری در مبانی تقنین کیفری و تقویت گفتگوی بین رشته ای میان فقه، حقوق و جرم شناسی تأکید دارد.Conflict between Jurisprudence and Customary Law in Criminalization: A Case Analysis in the Iranian Criminal Law System
The Iranian criminal law system, by simultaneously utilizing the sources of Islamic jurisprudence and modern customary considerations, faces fundamental conflicts in the field of criminalization. This study, using a descriptive-analytical method and analyzing objective examples such as the criminalization of apostasy, drinking alcohol, and restrictions based on secondary rulings, has examined the foundations and manifestations of the conflict between jurisprudence and customary law. The findings show that in many cases, traditional jurisprudential rulings have been the basis for criminalization without a precise assessment of social necessity, criminal proportionality, and human rights standards. This situation has led to a conflict between jurisprudential rules and modern legal principles such as human dignity, privacy, freedom of belief, and the principle of legality of crime and punishment. In this regard, the study proposes solutions to reduce this conflict by analyzing the theories of "purposes of Sharia", "grounded ijtihad," and "Islamic human rights." Also, the role of institutions such as the legislator, the Guardian Council, and the Administrative Court of Justice in reforming legislative procedures and creating a balance between jurisprudence and custom has been analyzed. The conclusion of the research indicates that only by combining jurisprudential rationality with social and legal requirements can a coherent, legitimate, and efficient criminal system be achieved. Finally, this article emphasizes the need to review the foundations of criminal legislation and strengthen interdisciplinary dialogue between jurisprudence, law, and criminology.
تبلیغات
