پایش آسیب پذیری خشکسالی هواشناسی با استفاده از تصاویر ماهواره ای استان مازندران
آرشیو
چکیده
زمینه و هدف : امروزه تصمیم گیران در مواجهه با خشکسالی، نگاه مدیریت تلفیقی مدیریت بحران و خطرپذیری را به صورت توأمان مدنظر دارند. تاکنون استان مازندران خسارت زیادی را از ناحیه مخاطره خشکسالی متحمل شده است. از این رو در منطقه مورد پژوهش، تعیین میزان آسیب پذیری و نوع وضعیت خطرپذیری خشکسالی هواشناسی به ویژه در دو دهه اخیر، مسأله اصلی مورد این پژوهش است. روش شناسی: به منظور تعیین وضعیت خشکسالی هواشناسی، در این پژوهش از شاخص بارش استاندارد شده (Standard Precipitation Index) استفاده شد. ابتدا آمار بارندگی ماهانه مربوط به 17 ایستگاه هواشناسی منتخب در منطقه جمع آوری و مورد آزمون صحت، دقت و همگنی داده ها طی دوره مشترک 2000-2020 قرار گرفت. برای هر یک از ایستگاه های مورد نظر، عامل درصد فراوانی وقوع خشکسالی های هواشناسی در مقیاس زمانی سالانه تعیین شد. سپس شاخص خطر خشکسالی DHI (Drought Hazard Index) با اختصاص اوزان و درجات برای هر یک از شدت های مختلف استخراج گردید. همچنین میزان آسیب پذیری خشکسالی هواشناسی با استفاده از شاخص های فیزیکی و اقتصادی اجتماعی محاسبه شد و به دنبال آن پهنه های آسیب پذیر خشکسالی نیز تعیین گردید. در نهایت بر اساس دو عامل استعداد خطر خشکسالی (Drought Hazard Index) و میزان آسیب پذیری (Drought Vulnerability Index)، میزان ریسک یا خسارت خشکسالی(Drought Risk Index) محاسبه شد و سپس پهنه های خطرپذیر خشک سالی هواشناسی تعیین گردید. نتایج و یافته ها : نتایج پژوهش در خصوص وضعیت های خشکسالی نشان داد که شدیدترین خشکسالی ها در سال های 2000، 2008، 2012، 2014، 2016 و 2017 در منطقه به وقوع پیوسته است. بر اساس شاخص خطر خشکسالی، نتایج نشان داد که پهنه شمالی منطقه و قسمتی میانی آن به گستره ای معادل 24 درصد در شاخص SPI، 22 درصد در شاخص VCI (شاخص شرایط پوشش گیاهی) و 28 درصد در شاخص VHI (شاخص سلامت پوشش گیاهی) و 20 درصد در شاخص TCI(شاخص دمای سطحی) از مساحت استان مازندران، مستعد خطر وقوع خشکسالی خیلی زیاد هستند. 35 درصد مساحت استان واقع در شمال استان، آسیب پذیری خشکسالی خیلی زیاد داشته است. هم چنین تقریباً در حدود 55 درصد در شاخص SPI، 44 درصد در شاخص VCI، 43 درصد در شاخص VHI و 48 درصد در شاخص TCI از کل سطح استان، دارای خسارت خشکسالی متوسط تا زیاد بوده است. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که خطرات و آسیب پذیری ناشی از خشکسالی هواشناسی، استان مازندران را به طور جدی تهدید می کند. نقشه های خطرپذیری خشک سالی هواشناسی می تواند به عنوان ابزار مناسب هشدار دهنده در برنامه اقدامات کاهش خطر برای همه سیاست گذاران، مدیران و ذینفعان منطقه مورد پژوهش باشد. این موضوع، در برنامه ریزی فعالیت های کشاورزی، استفاده بهینه از منابع آب، به ویژه در این استان که معیشت بهره برداران کشاورزی آن به زراعت دیم و آبی نیز وابسته است، اهمیت خاصی دارد.Monitoring Meteorological Drought Vulnerability Using Satellite Images of Mazandaran Province
Background and Objective : Today decision-makers in dealing with drought consider the integrated management approach of crisis management and risk management simultaneously. So far, Mazandaran province has suffered a lot of damage from drought risk. Therefore, determining the level of vulnerability and type of meteorological drought risk situation in the study area, especially in the last two decades, is the main issue of this study. Methodology : Methodology in order to determine the meteorological drought situation, the Standard Precipitation Index was used in this study. First, the monthlt rainfall statistics for 17 selected meteorological stations in the region were collected and tested for accuracy, precision and feasibility during the common period of 2000-2020. For each of the station in question the percentage of meteorological drought occurrence was determined on an annual time scale. Then the drought Hazard Index (DHI) was extracted by assigning weights and degrees for each of the different intensities. Also the vulnerability of meteorlogical drought was calculated using physical and socio-economic indicators and then the drought- vulnerable zones were determined. Finally based on the two factors of drought hazard index and vulnerability index, the risk of drought damage was calculated and then the zones at risk of meteorological drought were determined. Results and Findings : Findings and conclusion the results of the research on drought conditions showed that the most severe droughts occurred in the region in 2000, 2008, 2012, 2014, 2016 and 2017. Based on the drought risk index, the results showed that northern part of the region and its central part with an area equivalent to 24% in the SPI index, 22% in the VCI index (vegetation condition index) and 28% in the VHI index (vegetation health index) and 20% in TCI index (surface temperature index) the area of Mazadran province are very susceptible to the risk of meteorological drought. 35 percent of the province's area, located in the north of the province, has very high drought vulnerability. The results of this study indicate that the risk and vulnerabilities caused by meteorological drought seriously threaten Mazandaran province. Meteorological drought risk maps can be used as a suitable warning tool in the risk reduction action plan for all policmakers, managers and stakeholders of the studied region. This issue is of particular importance in planning agricultural activities and the optimal use of water resources, especially in this province where the livelihoods of agricultural operators depend on both rainfed and irrigated agriculture.
تبلیغات
