مقایسه روش های AHP و TOPSIS در پهنه بندی اراضی مستعد کشت گندم دیم در حوضه بالخلوچای اردبیل
آرشیو
چکیده
زمینه و هدف: گندم به عنوان یکی از محصولات استراتژیک کشاورزی و غلات پایه در سبد غذایی جهانی، نقش کلیدی در تأمین امنیت غذایی و معیشت جوامع انسانی ایفا می کند. بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، گندم پس از ذرت و برنج، سومین محصول غلات مهم از نظر تولید در جهان است که نقش اساسی در تأمین کالری و پروتئین مورد نیاز انسان دارد. با عنایت به اهمیت راهبردی گندم و نیاز روزافزون به افزایش تولید آن، مکان یابی و اختصاص بهینه اراضی مستعد برای کشت این محصول، از اولویت های اصلی در بخش کشاورزی محسوب می شود. هدف این پژوهش مقایسه روش های AHP و TOPSIS به منظور پهنه بندی اراضی مستعد کشت گندم دیم در حوضه آبریز بالخلوچای اردبیل است. روش شناسی: در این تحقیق از داده های بارش، دما، ارتفاع، شیب و عمق خاک حوضه آبریز بالخلوچای اردبیل استفاده گردید. سپس با پردازش داده ها در محیطGIS ، نقشه لایه های اطلاعاتی برای هر یک از معیارها تهیه گردید. برای مشخص شدن وزن معیار ها از روش AHP و برای اولویت بندی گزینه ها از مدل TOPSIS استفاده گردید. سپس با هم پوشانی و تلفیق معیارهای مورد مطالعه، نقشه نهایی مناطق مستعد کشت گندم دیم تعیین گردید. یافته ها و نتیجه گیری : نتایج حاصل از تحلیل داده ها با روش AHP نشان داد که برای کشت گندم دیم در حوضه آبریز بالخلوچای حدود 37 درصد اراضی، خیلی مناسب، 22 درصد مناسب، 24 درصد کمی مناسب و 17 درصد نامناسب است. همچنین بر اساس روش TOPSIS، حدود 37 درصد از مساحت حوضه بالخلوچای مناسب، 32 درصد کمی مناسب و 31 درصد نامناسب برای کشت گندم دیم است. نتایج بررسی با روش AHP بیانگر آن است که معیار شیب با وزن 220/0، ارتفاع با وزن 144/0، بارندگی سالانه با وزن 122/0 و بارش مرحله رسیدگی و دانه دهی با وزن 106/0 مهم ترین معیار در مراحل کشت گندم در حوضه آبریز بالخلوچای هستند. همچنین نتایج اولویت بندی حاصل از مدل تاپسیس نشان داد که ایستگاه نیر نزدیک ترین گزینه به ایده آل مثبت و بعد از آن به ترتیب سرعین و اردبیل قرار دارند.Comparison of AHP and TOPSIS Methods in Zoning Lands Suitable For Rainfed Wheat Cultivation in the Balekhlo-Chai Basin of Ardabil
Background and Objective: Wheat, as one of the strategic agricultural products and staple grains in the global food basket, plays a key role in ensuring food security and livelihoods of human societies. According to the report of the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), wheat is the third most important cereal crop in terms of production in the world after corn and rice, which plays a fundamental role in providing calories and protein needed by humans. Considering the strategic importance of wheat and the increasing need to increase its production, locating and optimally allocating suitable lands for cultivating this crop is considered one of the main priorities in the agricultural sector. The aim of this study is to compare the AHP and TOPSIS methods in order to zone lands suitable for rainfed wheat cultivation in the Balekhlo-Chai watershed of Ardabil. Methodology : In this study, precipitation, temperature, altitude, slope and soil depth data of the Balekhlo-Chai watershed of Ardabil were used. Then, by processing the data in a GIS environment, a map of information layers was prepared for each of the criteria. The AHP method was used to determine the weight of the criteria and the TOPSIS model was used to prioritize the options. Then, by overlapping and combining the studied criteria, the final map of areas susceptible to rainfed wheat cultivation was determined. Findings and Results: The results of data analysis using the AHP method showed that about 37 percent of the land in the Balekhlo-Chai watershed is very suitable for rainfed wheat cultivation, 22 percent suitable, 24 percent slightly suitable, and 17 percent unsuitable. Also, based on the TOPSIS method, about 37 percent of the area of the Balekhlo-Chai watershed is suitable, 32 percent slightly suitable, and 31 percent unsuitable for rainfed wheat cultivation. The results of the AHP method indicate that the slope criterion with a weight of 0.220, the height with a weight of 0.144, the annual precipitation with a weight of 0.122, and the precipitation during the ripening and grain-setting stages with a weight of 0.106 are the most important criteria in the stages of wheat cultivation in the Balekhlo-Chai watershed. Also, the results of the TOPSIS model prioritization showed that Nir station is the closest option to the positive ideal, followed by Sarein and Ardabil, respectively.
تبلیغات
