ارزیابی یک نظریه: بورژوازی کمپرادور در ایران معاصر (با تأکید بر خانواده رشیدیان) (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
قشربندی اجتماعی یکی از موضوعات مهم در حوزه جامعه شناسی تاریخی بشمار می رود چراکه ساختار قشربندی و نوع طبقات اجتماعی در هر جامعه ای نه تنها می تواند در حوزه واکاوی تاریخ اجتماعی یک کشور، بلکه در زمینه بررسی بخشی از تاریخ سیاسی، فرهنگی و اقتصادی آن نیز به نوعی اثرگذار باشد. هدف این مقاله، شناخت و ارزیابی یکی از اقشار اجتماعی تاریخ سده اخیر ایران یعنی بورژوازی کمپرادور یا همان طبقه سرمایه دار وابسته با تمرکز بر عملکرد یکی از خاندان های متنفّذ دوره پهلوی و منتسب به این قشر به نام رشیدیان است، چنان که بر محور این سوال تدوین گردید که:آیا رشیدیان ها را می توان بعنوان یک نمونه از وجود قشر بورژوازی کمپرادور در ایرانِ معاصر دانست؟ بر این مبنا، ما با روش پژوهش کتابخانه ای بر اساس گردآوری داده ها از منابع و اسناد تاریخی، و شیوه پژوهش تحلیلی با تاکید بر واکاوی ویژگی های قشر بورژوازی کمپرادور و تطابق آن با خصایص خانواده رشیدیان سعی کردیم به سوال مزبور پاسخ دهیم. یافته ها دالِّ بر این است که رشیدیان ها تقریباً همه مشخصات طبقه سرمایه دار وابسته در حوزه های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را داشتند چنان که همکاری وارتباط تنگاتنگ با دولت خارجی و مقابله با نیروهای ملّی گرا از یک سو و رویکرد محافظه کارانه و ارتجاعی در حوزه سیاست داخلی از سوی دیگر، بعلاوه وابستگی فرهنگی، نوکیسگی، لمپن مآبی و مشی فکری کاملا منفعت طلبانه، همچنین در حوزه اقتصادی نیز رانت خواری و انحصارطلبی از یک طرف و ایفای نقش پُررنگ در بازار واسطه گری، دلّالی و کارچاق کنی از طرف دیگر، همگی حکایت از ماهیّت بورژوازی کمپرادور رشیدیان ها داشت.Evaluation of a Theory: Comprador bourgeoisie in contemporary Iran (with emphasis on Rashidian Family)
Social stratification constitutes one of the fundamental subjects in the field of historical sociology. The structure of stratification and the composition of social classes in any society not only shape the analysis of its social history but also exert a significant influence on its political, cultural, and economic trajectories.This article seeks to examine and evaluate one of the principal social strata in the history of modern Iran—the comprador bourgeoisie, or the dependent capitalist class—by focusing on the activities of one of the most influential families of the Pahlavi era, namely the Rashidian family, which was associated with this social group. The study aims to address the central question: To what extent can the Rashidians be regarded as a representative example of the influential comprador bourgeoisie, or dependent capitalist class, in contemporary Iran? Methodologically, the research employs a historical approach grounded in library-based and documentary sources, including both published and unpublished historical materials. Through an analytical framework, it explores the defining characteristics of the comprador bourgeoisie and compares them with the social, political, and economic attributes of the Rashidian family in order to provide a precise and evidence-based answer to the research question. The findings suggest that the Rashidian family exemplified the core features of the comprador bourgeoisie or dependent capitalist class in Iran. Politically and culturally, they maintained close collaboration and alignment with foreign powers, opposed nationalist movements, and adopted a conservative and reactionary stance toward domestic politics. They also exhibited signs of cultural dependency, nouveau-riche behavior, lumpen tendencies, and a markedly self-serving mindset. Economically, the Rashidians were characterized by rent-seeking, monopolistic practices, and a prominent role in brokerage, mediation, and profiteering activities—all of which reflect the essential nature of the comprador bourgeoisie in twentieth-century Iran.
تبلیغات
