الگوهای فضیلت در روایت های تلویزیونی؛ تحلیلی از منظر الگوگرایی اخلاقی زگزبسکی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
این مقاله، با تکیه بر نظریه «الگوگرایی اخلاقی» لیندا زگزبسکی، به بررسی ظرفیت های اخلاقی روایت های تلویزیونی، به ویژه سریال های ایرانی، در ارتقای معرفت اخلاقی و پرورش منش می پردازد. برخلاف نظریه های قاعده محور، زگزبسکی منشأ معرفت اخلاقی را در مواجهه زیسته با افراد فضیلت مند می داند؛ مواجهه ای که با تحسین اخلاقی آغاز می شود، با تخیل اخلاقی ادامه می یابد، و با تشبّه به الگو تکمیل می گردد. بر این اساس، روایت های داستانی، از جمله سریال های تلویزیونی، می توانند بستر مؤثری برای چنین مواجهه ای فراهم سازند. به لحاظ روش شناختی، مقاله ترکیبی از تحلیل مفهومی در فلسفه اخلاق و تحلیل روایت شناختی در مطالعات رسانه را به کار می گیرد. ابتدا مفاهیم بنیادین نظریه زگزبسکی همچون «تحسین اخلاقی»، «معرفت مواجهه ای»، و «تشبّه اخلاقی» تبیین می شود. سپس، پنج سریال شاخص ایرانی (هزاردستان، روزی روزگاری، قصه های مجید، امام علی، و روزگار قریب) بر اساس روایت تدریجی، شخصیت محوری، و پیچیدگی اخلاقی تحلیل می شوند. بنا بر این ها یافته ها نشان می دهند که این سریال ها با شخصیت پردازی تدریجی، بازنمایی تعارض های اخلاقی، و تحریک واکنش هایی چون تحسین یا انزجار شرایطی فراهم می سازند که مخاطب از موضع مشارکتی و همدلانه با شخصیت هایی چون مرادبیگ، رضا تفنگچی، دکتر قریب و بی بی روبه رو شود. این مواجهه، به ادراک غیرگزاره ای و درونی سازی فضیلت ها می انجامد. در نهایت، مقاله نشان می دهد که زمینه های فرهنگی-بومی سریال ها (زبان، تاریخ، حافظه جمعی) نقش مؤثری در تقویت الگوپذیری اخلاقی دارند.Virtue exemplars in television narratives; An analysis through Linda Zagzebski’s Exemplarist Moral Theory
This article, grounded in Linda Zagzebski’s Exemplarist Moral Theory, explores the moral capacities of television narratives—particularly Iranian drama series—for fostering moral understanding and the cultivation of character. In contrast to rule-based ethical theories, Zagzebski locates the source of moral knowledge in lived encounters with virtuous individuals—encounters that begin with moral admiration, unfold through moral imagination, and culminate in emulative identification. On this account, narrative fiction—including serialized television—can serve as a potent medium for such formative moral encounters. Methodologically, the study employs a combination of conceptual analysis in moral philosophy and narrative analysis in media studies. It first explicates core notions from Zagzebski’s framework—such as moral admiration, knowledge by acquaintance, and moral emulation—as analytical tools. It then examines five influential Iranian television series (Hezar Dastan, Once Upon a Time, The Tales of Majid, Imam Ali, and The Times of Gharib) through the lenses of gradual narrative development, character-centered storytelling, and ethical complexity. The findings indicate that these series—through layered character arcs, dramatization of moral conflict, and evocation of responses such as admiration or revulsion—create conditions in which viewers engage with figures like Morad Beyg, Reza Tofangchi, Dr. Gharib, and the grandmother in Majid not merely as spectators but as affective and imaginative participants. Such engagement enables a non-propositional moral grasp and the internalization of virtue. Finally, the article argues that the cultural embeddedness of these series—through vernacular language, historical context, and collective memory—plays a vital role in reinforcing the moral accessibility and exemplariness of their characters.
تبلیغات
