حفاظت و مرمت آثار تاریخی

آثار تاریخی با داشتن مالکین و ذینفعان[i] مختلف، که بخش بزرگی از آنها را مردم تشکیل می دهند، همواره با چالش های زیادی در فرایند حفاظت و مرمت روبرو هستند. مواجهه با این چالش ها نیازمند روش های علمی و اخلاقی، مبتنی بر نوعی رویکرد مشارکتی و مشورتی است. تحقیق حاضر سعی دارد با بررسی نگرش حفاظت گران آثار تاریخی- فرهنگی، این موضوع را در رویکرد[های] حفاظتی در ایران مورد بررسی قرار دهد. از این رو، هدف این پژوهش بررسی رویکرد[ها]ی حفاظتی غالب در ایران، در خصوص به اشتراک گذاری تصمیمات حفاظتی با ذینفعان عام (مردم)، مبتنی بر معیارها و مفروضات رویکردهاست. پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی و از نوع نگرش سنجی است. جامعه آماری پژوهش شامل سه گروه از حفاظت گران (شاغل در دانشگاه، ادارات میراث فرهنگی، پیشکسوتان تجربی و متخصصان تحصیل کرده شاغل در بخش خصوصی) در ایران هستند، که تعداد 30 حفاظت گر، به عنوان نمونه ی آماری با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده اند. برای گردآوری داده ها، از روش مصاحبه ی باز و برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل داده بنیاد در چهارچوب مبانی نظری پژوهش استفاده شده است. حسب بررسی های صورت گرفته، مشخص شد که رویکردهای حفاظتی غالب در ایران، شامل رویکردهای تاریخی ، علمی ، هنری ، ارزش محور انتخابی و تا حدودی قاعده محور[ii] هستند. این رویکردها، مبتنی بر چهارچوب نظری حرفه ی حفاظت، علوم سخت، سلیقه ی شخصی و بخشی مبتنی بر سیاست های خرد و کلان و سلسله مراتب سازمانی و ارزشی خاص شکل گرفته اند. براساس یافته های این پژوهش، مطالبات و نقش مشورتی و مشارکتی ذینفعان عام (در زمان حال) در رویکردهای حفاظتی غالب در ایران، چندان مورد توجه نیست و به عنوان یکی از مؤلفه ها ی اصلی در اتخاذ تصمیمات و انجام اقدامات، لحاظ نمی شود.   پی نوشت [i] Beneficiarie [ii] Authoritarianism

هدف این پژوهش، بررسی تحلیلی سیر تاریخی و تحولات محتوایی مقالات منتشر شده در فصلنامه علمی «اثر» بین سال های 1393 تا 1403ه .ش. است؛ هم چنین، این مطالعه به ارزیابی میزان هم سویی مقالات با نیازهای روز و اولویت های حوزه حفاظت و مرمت می پردازد. این پژوهش با استفاده از رویکردهای علم سنجی، تبارشناسی و تحلیل روند، تعداد 303 مقاله را در بازه زمانی موردنظر بررسی کرده است. داده های کتاب شناختی شامل اطلاعات نویسندگان، موضوعات، روش های پژوهش، کلمات کلیدی و شبکه های همکاری علمی جمع آوری و با استفاده از نرم افزار ATLAS.ti تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که مجله «اثر» از ثبات نسبی در تعداد و تنوع موضوعی مقالات برخوردار بوده و عمدتاً بر مباحث اجتماعی، تاریخی و معماری تمرکز داشته است. با این وجود به بخش های اجتماعی و زیست محیطی توجه بیشتری شده است؛ از سویی دیگر، موضوعاتی مانند فناوری های نوین (مانند دیجیتال سازی و مدل سازی رایانه ای) و ابعاد اقتصادی حوزه مرمت کمتر موردتوجه قرار گرفته اند. شبکه همکاری علمی نشان دهنده نقش محوری پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری است، اما تعامل با نهادهای صنعتی و سازمان های دولتی هم چنان محدود است. این پژوهش نتیجه گیری می کند که مجله «اثر» جایگاه تثبیت شده ای در حوزه حفاظت و مرمت دارد؛ اما برای پاسخ گویی به نیازهای درحال ظهور و ارتقا جایگاه بین المللی خود، لازم است همکاری های میان رشته ای و بین المللی را تقویت کرده و به موضوعات کمتر پرداخته شده، به ویژه موضوعات فناوری های نوین و اقتصاد میراث فرهنگی، بیشتر توجه کند.