لیلا هاشمیان

در پژوهش حاضر، ابتدا در بخش مقدمه نکاتی درباره ارتباط نحوه به کارگیری آرایه های بلاغی و محتوای اثر ذکر و سپس مفاهیم تشبیه، طنز، زاویه تشبیه و... تعریف شده اند. پس از آن مفاهیم کم سابقه ای چون «طنز بلاغی» و «تشبیه طنز» با جزئیات بیش تری مورد مداقه قرار گرفته است. در بخش بحث و بررسی، با توسعه نظریه «زاویه تشبیه» و اضافه کردن دقت نظرهایی در این باره، مفهوم «دایره تشبیه» ساخته و معرفی شده است؛ در پایان با کمک دایره تشبیه و به روش «نقد بلاغی» که مبتنی بر روش کتابخانه ای و تحلیلی است، سه مورد از فرآیندهایی که طی آن ها تشبیه می تواند طنزآفرینی کند، تبیین شده اند. پژوهش حاضر ادعای شفاف کردن همه فرآیندهای طنزآفرینی به وسیله تشبیه را ندارد؛ اما معتقد است سه موردِ مذکور، راه های اصلی طنزآفرینی از طریق تشبیه هستند. با این کار، چگونگی کارکرد تشبیه در جهت طنزآفرینی تا حد قابل توجهی مشخص شده است و این پژوهش می تواند فتح بابی در جهت تبیین دیگر فرآیندهای طنزآفرینی تشبیه و یا حتی سایر آرایه ها باشد. این کوشش، از منظر کارآمدتر کردن پژوهش های دانشگاهی با هدف خلق اثر ادبی نیز قابل تأمل است و می تواند، پیشینه و روش آفرینش طنز از طریق تشبیه را در اختیار طنزنویسان قرار دهد.