رضا رجبعلی بگلو

این تحقیق تلاش دارد در محیط دیجیتال با تحلیل چگونگی تغییر رفتار مطالعه در 10 سال گذشته، رفتار‍ِ مطالعه را مورد بررسی قرار دهد. در این تحقیق، روش‌های پژوهش پیمایشی و تحلیلی، به‌کارگرفته شده است. با افزایش مقدار زمان صرف‌شده برای خواندن مدارک الکترونیکی، نوعی رفتار‍ِ مطالعه از روی صفحه نمایش، در حال پیدایش است. رفتار‍ِ مطالعه از روی صفحه نمایش با صرف زمان بیش‌تر برای مرور و نگاه اجمالی، تشخیص کلیدواژه‌ای، مطالعه تک‌باره، خواندن غیرخطی، ‌و مطالعه گزینشی‌تر مشخص می‌شود، در حالی‌که زمان کم‌تری برای خواندن عمیق، و خواندن متمرکز صرف می‌شود. به کاهش توجه مستمر نیز اشاره شده است. یادداشت‌نویسی و پررنگ نمودن در هنگام خواندن، فعالیت معمول در محیط چاپی است. اما ‌این الگوی «سنتی»‌ هنوز به محیط دیجیتال در هنگامی که افراد، مدارک الکترونیکی را مطالعه می‌کنند انتقال نیافته است. در این مقاله تبعات مترتب بر تغییر در رفتار‍ِ مطالعه مورد بحث واقع شده، و جهتگیری‌هایی برای تحقیقات آینده پیشنهاد گردیده است.

تهیه آمارهای استفاده کاربران از منابع اطلاعاتی، همیشه مدنظر کتابداران و مدیران کتابخانه ها بوده است. با وجود فناوریهای نوین و تغییر در الگوی استفاده از منابع، آمارهای استفاده به صورت دیگری نیز تهیه میشود که با تجزیه و تحلیل تعاملهای کاربران، قابل انجام است. این روش، که از رفتار کاربران در استفاده از منابع و نظامهای اطلاعاتی به دست میآید، تحلیل گزارش تعاملات (TLA) نامیده میشود. در این روش، کلیه فعالیتهای کاربران مورد پیگیری قرار گرفته تا الگوی استفاده از منابع اطلاعاتی کشف و ترسیم شود. به منظور سنجش رضایت کاربران منابع، از پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده و برای بررسی میزان و نحوه استفاده از منابع، از روش تحلیل گزارش تراکنش استفاده میشود. این دو روش به عنوان مکملی برای شناخت جامعه استفاده کننده از منابع بهکار گرفته میشوند. ترکیبی از این دو روش باعث میشود از کاربران شناخت بیشتری حاصل شده و بررسی رویکرد آنان در محیط الکترونیکی، به بهبود خدمات اطلاعاتی منجر شود. در این مقاله، سعی شده به جنبه های عملی و نظری تحلیل گزارش پرداخته شود تا شناخت بیشتری از این روش حاصل گردد و مورد مطالعه کاربران قرار گیرد.