سید رحمت اله موسوی مقدم

نور در سنت های نوری ایران، مفهومی لایه مند و هستی شناختی است که فراتر از نمادهای آیینی عمل می کند و جایگاه سرچشمه ی حقیقت، مسیر سلوک و بستر پیدایش معنا را به طور هم زمان بر عهده دارد. این پژوهش با تکیه بر هرمنوتیک فلسفی گادامر، ساختار سلوک نورانی را در سه حوزه ی اندیشه ی ایرانی-آیین میترا، حکمت اشراق سهروردی و حکمت خسروانی- بازخوانی می کند و نسبت میان نور، تجربه ی سلوکی و افق معنایی را توضیح می دهد. روش کار مبتنی بر تحلیل تأویلی متون فلسفی و عرفانی، مطالعه ی نشانه های نوری در سنت های پیشااسلامی و بررسی نمودهای نور در معماری و نگارگری ایرانی- اسلامی است. نتایج نشان می دهد که این سه سنت، الگوی مشترکی از تحول درونی و گذار تدریجی سالک به سوی نور دارند: در میتراییسم با عبور از منازل هفت گانه، در اشراق با صعود به اقلیم هشتم و در حکمت خسروانی با دریافت فره ایزدی به عنوان پرتوی قدسی که آمادگی وجودی سالک را آشکار می سازد. تحلیل هرمنوتیکی نشان می دهد که نور در پیوند با منطق «افق» نزد گادامر، مجرایی برای رخداد معنا و مشارکت زنده با سنت است. بر این اساس، سنت نوری ایران می تواند به منزله ی سامانه ای تفسیری فهم شود که معنا در آن در مواجهه ی انسان با حقیقت نورانی شکل می گیرد و قابلیت بازخوانی در اندیشه ی امروز را حفظ می کند.