سمیه رضایی زاده زنگی آبادی

موضع گیری فقها و علما در مورد عرفان و تصوف موجب خلق آثار ارزشمند فراوانی چون رساله الاثنی عشریه فی الرد علی الصوفیه شده است. شیخ حرّ عاملی ( 1104ق) فقیه وعالم عظیم الشأن دوره صفویه در این کتاب از دید انتقادی که متأثر از رویکرد فقهی ایشان است به آداب و مستحسنات صوفیه نگریسته و با آوردن دلایلی آنها را رد کرده است. برخی از آنها چون چله نشینی، کسب روزی با تکیه به توکّل و عدم اشتغال، غنا و ذکر در این مقاله بررسی شده و به اهمیت آنها نزد عرفا و متصوفه اشاره شده است. ما در این مقاله که به روش توصیفی- تحلیلی نگاشته شده، در صددیم تا به این سؤال پاسخ دهیم که شیخ حرّ عاملی چه دلایلی در ردّ و انکار تصوف و مباحث مطروحه آورده است و اعمال و آداب عرفا و متصوفه که ردّ یا انکار برخی فقها را در پی داشته کدامند؟ و به این نتیجه می رسیم که نظر نویسنده کتاب درباره مفاهیم مورد اقبالِ عرفا چون چله نشینی و کسب روزی نسبتاً افراطی می نماید؛ به گونه ای که رویکرد شیخ عاملی در این باب جنبه سلبی به خود گرفته است. حال آنکه در بسیاری از مکاتب و طریقت های معتدلانه، عرفا و متصوفه چله نشینی را راهی برای خلوت با خدا و عزلت از گناه دانسته ، برای کسب روزی تلاش کرده اند و دل نبستن به دنیا را سرلوحه خود قرار داده و ذکر خدواند را راهی برای رسیدن آرامش دانسته اند.