احمد نصیرمحلاتی

پژوهش پیش رو به تبیین تطبیقی مفهوم «خلأ» در دو منظومه فلسفی و فیزیکی می پردازد و نشان می دهد مفهوم خلأ در نظریه میدان های کوانتومی در فضا-زمان خمیده با برداشت فیلسوفان مدل جهان باز از فضای تهی نامتناهی، هم افق است. در فلسفه کلاسیکِ مبتنی بر مدل جهان بسته، خلأ برون کیهانی معادل نیستی محض درنظر گرفته می شد، حال آن که در مدل جهان باز، خلأ به مثابه مکان مطلق و بی نهایت موجود، پذیرفته شده است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی و مقایسه ساختار مفهومی خلأ در فلسفه و فیزیک می پردازد و با تکیه بر منابع تاریخی و نظری نشان می دهد تلقی دینامیکی فیزیک کوانتومی از خلأ به مثابه بستر انرژی دار و گسترش پذیر عالم با تصویر فلسفی خلأ در سنت دموکریتی و رواقی و نیز نزد متکلمان عقل گرای مسلمان، سازگار است. هدف این پژوهش، برقراری امکانی برای گفت وگوی نظری میان فلسفه و فیزیک در باب ساختار هستی و تبیین گسترش عالم در بستری خلأمانند است.