سمیرا فرمانی

این پژوهش با هدف تبیین کارآمدی روش شناسی کلامی در مواجهه با چالش های هرمنوتیک نواندیشان دینی تدوین شد. مسئله محوری تحقیق، بحران معرفتی برآمده از رویکردهایی بود که با وام گیری از هرمنوتیک فلسفی و تأکید بر سیالیت معنا، امکان استنباط گزاره های اعتقادی پایدار از متون دینی را مورد پرسش قرار می دادند. در پاسخ به این چالش، این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی، این فرضیه را مطرح کرد که راه حل این بحران، نه در ابداع الگوهای بیگانه، بلکه در بازسازی و تبیین ظرفیت های درونی سنت عقلی اسلام نهفته است. در این راستا، ابتدا مبانی هرمنوتیکی نواندیشان با ارائه مطالعات موردی مشخص، نقد و بررسی شد. سپس مبانی کلامی لازم برای یک استنباط معتبر، ازجمله حاکمیت عقل قطعی، مرکزیت محکمات قرآنی و وثاقت سنت قطعی، به صورت ایجابی تبیین گردید. در نهایت، «الگوی کلامی - اجتهادی» به مثابه یک چارچوب اصیل بازسازی و کارآمدی آن در مدیریت «دیالکتیک ثابت و متغیر» - با مطالعه موردی برده داری - به نمایش گذاشته شد. یافته کلیدی تحقیق نشان داد که سنت فکری اسلام، خود دارای یک روش شناسی پویا و منسجم است که با بازخوانی و نظام مندسازی آن می توان به صورت اصیل و در عین حال کارآمد به نیازهای زمانه پاسخ داد و میان پایبندی به اصول بنیادین و پویایی در فهم، توازن برقرار کرد. این الگو راهی برای فهم عمیق تر سنت بدون ابطال متن ارائه می دهد.