فاطمه حمزه

درکنار عارفان و پژوهشگران ایرانی، مستشرقان نیز نقش برجسته ای در شناساندنِ عرفان و تصوف اسلامی داشته اند. این امر منجربه شکل گیری ِحجم انبوهی از تعاریف و تلقی های گوناگون درباره جریان عرفان اسلامی شده است که ریشه در چشم اندازها و رویکردهای متفاوت محققان و پژوهشگران دارد. بنابراین، توجه به این امر و پررنگ شدن مفاهیمی همچون رویکرد، روش، رهیافت و... لزوم توجه به مطالعات روش شناختی را دوچندان کرده است، تاجایی که عدم توجه به این امر یکی ازآسیب های جدی در مطالعات ادبی قلمداد می شود. مقاله حاضر با تکیه برآثار ویلیام چیتیک، یکی از مستشرقان بنامِ حوزه عرفان و تصوف، سعی دارد، ضمن ارائه تعاریف مختصری از روش، رویکرد، رهیافت و تمایزنهادن میان این مفاهیم به رویکردشناسی آثار عرفانی این مستشرق بپردازد. برآنیم که با مشخص کردن مؤلفه ها و گزاره های موردنظر چیتیک، اساسی ترین عناصر موردتوجه وی در مطالعات عرفانی را نشان دهیم. همچنین، با معرفی هرمنوتیک مؤلف محور به عنوان رویکرد مطالعاتی وی، تعریف و تلقی چیتیک از عرفان و رابطه آن با دین و امور وحیانی را بررسی می کنیم. تعابیری همچون عالم خیال، خاصیت آیینگی جهان آفرینش و انسان کامل، محوری ترین مؤلفه هایی هستند که چیتیک با استفاده و تقرب به آنها به بررسی جریان عرفان و تصوف اسلامی، پرداخته است.گزینش این رویکرد تفاوت مطالعات وی از دیگر محققان را نشان می هد.