شکوه زارعی

بخش مهمی از تعالیم مولوی با استفاده از عناصر طبیعی و اجزاء محیط زیست بیان شده است، این تعالیم را می توان تعالیم طبیعت محور نامید. گرچه تا کنون درباره عناصر طبیعی در زبان مولوی و همچنین ویژگی های تعالیم مولوی پژوهش هایی انجام گرفته است. با این حال این موضوع مغفول مانده که از یک سو قسمت اعظم تعالیم مولوی طبیعت محور است و از سوی دیگر وی از مباحث مربوط به طبیعت و محیط زیست عمدتا در خدمت بیان تعالیم بهره گرفته است. بر این اساس تحلیل تعالیم طبیعت محور مولوی و نقش طبیعت در نظام تعلیمی وی می تواند ابعاد مغفول مانده از نظام تعلیمی مولوی و همچنین نحوه مواجهه وی با نظام طبیعت و محیط زیست را آشکار سازد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و ابزار کتابخانه ای کوشیده است مباحث مذکور را تحلیل و تبیین کند. یافته های این پژوهش نشان می دهد، طبیعت در مثنوی و غزلیات شمس تنها کارکردی نمادین ندارد، بلکه بخشی از یک نظام تعلیمی است. در این راستا پژوهش حاضر نشان می دهد، مولوی با بهره گیری از عناصری چون دریا، خورشید، خاک و آتش، مسیر تربیتی سالک را در قالب الگویی پنج مرحله ای ترسیم کرده است. این الگو شامل بازگشت به موطن اصلی، تهذیب نفس، پیمودن مراحل سلوک، رابطه ی سالک و رهبر، و در نهایت فنا و بقاست. بر این اساس، عناصر طبیعی در مثنوی به مثابه ابزار آموزشی عمل می کنند و جایگاهی محوری در تبیین آموزه های عرفانی و تربیتی مولوی دارند.