سکینه انصاری

ازجمله گزارش های تاریخی در سیره اخلاقی پیامبر عظیم الشأن 2 در حق الناس، روایتی تاریخی است که به حدیث قضیب ممشوق شهرت یافته است. این روایت نقلی است در قصاص خواهی پیامبر 2 در آخرین روزهای عمرشان در مسجدالنبی و تقاضای قصاص ازطرف یکی از صحابه به سبب وارد کردن ضربه ای غیرعامدانه ازسوی رسول الله بدو.پس از نقل مکرر آن در طی قرون گذشته، این سخن در دوره اخیر مورد بررسی و نقد جدی تری قرار گرفته؛ هرچند نقدی از آن را در دوران گذشته اولین بار ابن جوزی به دست داده است. روایت یادشده پس از نقد سندی و متنی و کلامی و فقهی و اخیراً نقد روایت شناسی و نیز پیگیری روایت در اخبار منتقله مورد توجه منتقدان قرار گرفته است. مقاله پیش رو با نگاهی انتقادی به نقدهای سندی و متنی روایت یادشده، هم سند روایت را قابل قبول/صحیح دانسته و هم تنافی آن را با قواعد فقهی مسلم فریقین و نیز مبانی کلامی مردود دانسته و از اعتبار این سخن که بیش از فقه بر اخلاق والای پیامبر/خلق عظیم مبتنی است دفاع می کند. به دیگر سخن، این حدیث در باب اخلاق قابل استناد و ارزیابی است نه فقه و بین این دو فاصله و تمایز است. سیره پیامبر 2 رفتاری اخلاقی است که جنبه فقهی لزوماً در آن مورد توجه نیست. بااین حال این نوشتار مدعی است که این روایت ازجمله روایات منتقله مثبت/صواب است و منتقله بودن سبب ضعف آن نمی شود که هیچ، به سبب تلقی به قبول آن در فریقین باعث تقویت آن می شود.