مرضیه خواجه ربانی منش

دوران زمامداری حکومت صفویه را می توان یکی از مهم ترین دوره های تاریخی در سرزمین ایران نام برد زیرا در این دوران شاهد روند تحولات سیاسی اجتماعی فرهنگی بسیار زیادی هستیم. از جمله مهمترین مؤلفه های مورد توجه در این دوران می توان به تغییر و تحولات حوزه قضایی و احکام و نظام کیفری و جرم و مجازات اشاره کرد که با انتخاب تشیع به عنوان مذهب رسمی کشور، روند متفاوتی را در رویه قضایی کشور به وجود آوردند. در این مقاله به بررسی نظام کیفری و قضایی دوره صفویه و نحوه مجازات ها و انواع آنان، از دیدگاه سفرنامه نویسان خارجی که از اوایل دوره صفویه به ایران رفت و آمد داشته اند و به طور مستقیم و دقیق از زندگی روزمره و آداب و رسوم و قوانین کشور اطلاعات مفیدی ارائه داده اند، پرداخته می شود. نتایج بررسی ها حاکی از این است که در دوران صفویه گرچه سیستم قضایی و قضات مربوطه مسئول رسیدگی به امور حقوقی و جرم ها و اجرای مجازات ها بودند، اما اظهار نظر و رأی نهایی و صدور حکم توسط شخص شاه صورت می گرفت و هیچ شخصی حق سرپیچی و یا رد دستورات و آرای صادره از جانب وی را نداشت. با این وجود جدیت در اجرای قوانین و شدت در انجام مجازات ها به میزان قدرت و اعتبار شاه وابسته بود. به طور کلی شاهان صفوی در اجرای قوانین و مجازات خاطیان اعم از مجرمان اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی بسیار پایبند بوده و در این دوره شاهد اعمال مجازات های بسیار سخت و خوفناکی هستیم، که حتی برخی از آنان نیز از ابداعات این حکومت بوده است.