الهام معتمدی نیا

یکی از مهمترین ویژگی های تمایزبخش قرن پنجم تا هفتم هجری، تحول روی داده در جایگاه و نقش زنان است. قرون نخستین اسلامی بدون ایجاد یک تغییر چشمگیر و گسترده در موقعیت اجتماعی و سیاسی زنان، بیشتر عرصه ی تداوم نقش ها و الگوهای سنتی و مرسوم بود. اما در قرن پنجم و با روی کارآمدن سلجوقیان، تحولی شگرف در نقش ها و الگوهای فعالیت سیاسی و اجتماعی زنان روی داد. این تحول مرهون سنت های قبیله ای و فرهنگ صحرانوردان آسیای مرکزی بود که جایگاهی متفاوت برای زنان در ساختار سیاسی و اجتماعی قائل بودند. جایگاه متفاوت زنان در ساختار اجتماعی گروه های قبیله ای ترک و مغول، موجب شد که در فرایند قدرت گیری سلاطین، امرا و ایلخانان زنان به عنوان یکی از عناصر و بازیگران سیاسی و حتی نظامی به نقش آفرینی بپردازند. از همین روست که از دوره ی طغرل تا پایان عصر ایلخانی، زنان در تمامی مقاطع از بازیگران اصلی در میدان سیاست بوده اند. این پژوهش با تمرکز بر نقش زنان در بحران های جانشینی در سه دوره ی سلجوقی، خوارزمشاهی و ایلخانی به دنبال یک بررسی و ارزیابی مقایسه ای است. در خلال این بررسی نشان داده می شود که چگونه در هر یک از این مقاطع، زنان نقشی جدی در بحران های جانشینی داشتند.