محدثه عسکریان

این پژوهش با تمرکز بر دوره صفوی (۱۵۰۱–۱۷۲۲م) به بررسی نقش قاچاق کالا و فرار مالیاتی در شکل گیری «اقتصاد سایه» و تأثیر آن بر ساختار مالی و مشروعیت سیاسی دولت صفوی می پردازد. مسئله اصلی آن است که این پدیده ها چگونه در قالب تعامل دولت و جامعه شکل گرفته و تا چه اندازه در تضعیف تدریجی حکومت نقش داشته اند. برخلاف مطالعاتی که آنها را صرفاً تخلف اقتصادی می دانند، این تحقیق قاچاق و فرار مالیاتی را بخشی از رابطه نهادی دولت و جامعه تحلیل می کند. هدف پژوهش شناسایی سازوکارهای پیدایش این پدیده ها، بررسی عوامل نهادی و اقتصادی مؤثر بر گسترش آنها و تحلیل پیامدهای مالی و سیاسی شان برای دولت صفوی است. فرضیه اصلی بیان می کند که سیاست های انحصاری، فشارهای مالیاتی، فساد اداری و استفاده ابزاری از برخی نهادهای اقتصادی و اجتماعی زمینه رشد اقتصاد سایه را فراهم کرده و به کاهش درآمدهای دیوانی و تضعیف اقتدار دولت انجامیده است. نوآوری پژوهش طراحی یک مدل چرخه ای درباره رابطه قاچاق، فرار مالیاتی و واکنش های کنترلی دولت است که با تلفیق نظریه اصیل–وکیل و مفهوم «مقاومت روزمره» جیمز اسکات، چارچوبی جدید برای فهم مناسبات دولت و جامعه ارائه می دهد. روش پژوهش توصیفی -تحلیلی و بر پایه داده ها بر پایه منابع دست اول از جمله متون دیوانی و سفرنامه های اروپایی گردآوری شده و یافته ها نشان می دهد سیاست هایی همچون انحصار تجارت ابریشم، اختلافات قیمتی منطقه ای و ضعف نظارت، به گسترش شبکه های غیررسمی تجارت و کاهش اعتماد اقتصادی انجامیده و در تضعیف مالی و سیاسی دولت نقش داشته است.