محمدکاوه باغ بهادرانی

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مؤلفه های معمارانه در کاهش اضطراب بیماران اسکیزوفرنی و تدوین مدلی برای طراحی فضای درمانی مبتنی بر الگوهای آشنای شناختی انجام شده است. روش تحقیق با رویکرد ترکیبی کمی–کیفی طراحی شد. در بخش کمی، با استفاده از پرسشنامه اضطراب همیلتون، سطح اضطراب ۳۰ بیمار اسکیزوفرنی قبل و بعد از مواجهه با سه تصویر معماری متفاوت A، B و C سنجیده شد و داده ها با آزمون های t زوجی و فریدمن تحلیل گردید. در بخش کیفی، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با بیماران و نیز خبرگان معماری و روان شناسی محیطی انجام شد تا ابعاد عینی و تجربی به طور هم زمان مورد تفسیر قرار گیرند. یافته ها نشان داد هر سه تصویر در کاهش اضطراب مؤثر بوده اند، اما میزان اثرگذاری یکسان نیست. تصویر A با تأکید بر نور طبیعی و رنگ فیروزه ای کاهش متوسطی در اضطراب ایجاد کرد. تصویر B با فرم های منحنی و باغچه خطی، احساس امنیت نسبی فراهم ساخت، اما به دلیل فقدان عناصر نمادین، تأثیر محدودتری داشت. در مقابل، تصویر C که حیاط ایرانی، آب روان و طاق های قوسی را به عنوان الگوهای فضایی آشنا در خود جای داده بود، بیشترین کاهش اضطراب را رقم زد و از نظر آماری با سطح معناداری p<0.001 برتر بود. تحلیل کیفی نیز نشان داد مفاهیمی مانند «یادآوری خانه پدری» و «حس تعلق» در تجربه بیماران برجسته است. در جمع بندی، پژوهش تأیید می کند که معماری می تواند به مثابه عاملی فعال در فرآیند درمان عمل کند و مدل پیشنهادی، گامی در جهت بومی سازی معماری درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی در ایران است.