عیسی بامری نژاد

تمرکز و استمرار قدرت نظامی و اقتصادی اشراف در نظام فئودالی در انگلستان، متأثر از مالکیت و ارث بود که در قیاس با مالکیت و ارث در حکومت های ایرانیِ قرون نخستین اسلامی که پراکندگی را سبب می شد، متفاوت بود. اگرچه نظام فئودالی سازوکارهای متفاوتی از مالکیت را پدید آورد؛ اما در نهایت قاعده ی ارشدیت در ارث را پذیرفت. این نظام بر اساس مالکیت زمین و رابطه ی متقابل لرد-واسال ادامه یافت و بنیه ی اقتصادی و نظامی فئودال ها را تقویت نمود؛ اما در ایران قرون نخستین اسلامی، به واسطه وجود قواعد ارث در حوزه مالکیت، عموماً دارایی ها میان بازماندگانِ متوفی تقسیم می شد و فرزندان اشراف نوپا به سرعت تبدیل به خرده مالکان فاقد قدرت و ثروتِ انباشته می شدند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر مالکیت و ارث در تضعیف حکام و اشراف ایرانی در قرون نخستین اسلامی، آن را با مالکیت و ارث در انگلستان مقایسه نموده است. ازاین روی، رویکرد مقاله مقایسه ای-تطبیقی و از نوع مقایسه ی کلی می باشد. پژوهش حاضر بر محور این پرسش ها سامان یافته که مالکیت و ارث در ساختار نظام حکومتی انگلستان در دوره ی فئودالی و ایران در قرون نخستین اسلامی چه تفاوتی داشتند و سبب چه پیامدی شدند؟ یافته های تحقیق نشان می دهد که فئودالیسم و قاعده ی ارشدیت، اشرافیتی را استمرار بخشید که قدرت شاه را به چالش کشیده و محدود نمودند؛ اما در ایران قاعده ی ارث سبب تبدیل اشراف به خرده مالکانی شد که توانایی رویارویی با قدرت افسارگسیخته ی فرمانروایان را نداشتند.