محمدرضا کریمی دستنایی

آموزه مرجعیت دینی اهل بیت علیهم السلام در سال های اخیر، به عنوان چهارچوبی نو در بازخوانی جایگاه امامت مطرح شده؛ اما گاهی با اتهام نوپدیدبودن و فقدان ریشه در سنت شیعی مواجه بوده است. این پژوهش با هدف بررسی پیشینه و بنیان های حدیثی این مفهوم، ابتدا مرجعیت دینی را تعریف می کند و سپس به تحلیل ساختاری و محتوایی کتاب «الحجه» کافی می پردازد. در این تحقیق تلاش شده است نسبت میان مفهوم «مرجع دین» و عنوان «حجت» در میراث روایی امامیه آشکار شود. این پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوای کیفی بوده و با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای گردآوری و تحلیل شده است. یافته ها نشان می دهد کلینی با تبویب هدفمند ابواب کتاب الحجه و انتخاب روایات محوری، منظومه ای معرفتی را برای تبیین جایگاه ائمه علیهم السلام در هدایت بشر ترسیم کرده است. تمرکز بر عنوان «حجت» در این باب بندی، نشان دهنده درک کلینی از امام به عنوان مرجع دینی امت است؛ درکی که با چهارچوب مفهومی مرجعیت دینی در نگاه امروزین، هم پوشانی دارد. پژوهش حاضر اثبات می کند که مرجعیت دینی نه مفهومی متأخر، بلکه ساختاری ریشه دار در سنت روایی شیعه بوده که در ذهنیت حدیثی کلینی حضور داشته است.