محمدمهدی جوادی حسین آبادی

اجماع یکی از منابع اصلی معرفتی نزد علمای اهل سنت به شمار می رود که در مباحث مختلفی ازجمله امامت، مورد استناد قرار گرفته است. در مسئله نصب امام، بسیاری از متکلمان اهل سنت اجماع را دلیل اصلی نظریه «اختیار» دانسته اند. بااین حال، بررسی اقوال مختلف نشان می دهد که در تلقی اهل سنت از این اجماع، دو رویکرد وجود دارد؛ گروهی به اجماع مطلق در نصب امام قائل اند و گروه دیگر، نصب امام توسط مکلفان را مجمعٌ علیه می دانند. این پژوهش با رویکرد تحلیلی انتقادی به بررسی صحت و اعتبار این اجماع می پردازد. روش تحقیق، بررسی تطبیقی میان مبانی و ارکان اجماع و مصداق آن در نصب امام است؛ به گونه ای که از طریق تحلیل مفهومی، ارزیابی ادله حجیت و تطبیق ارکان و شروط اجماع، میزان انطباق آن با ادعای اجماع در نصب امام سنجیده شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که اجماع ادعاشده نه از حیث تحقق مفهوم اجماع با فقدان اتفاق مجتهدان و نه از جهت تحقق شرایط حجیت، به دلیل اختلاف در امکان وقوع و نقل و علم به اجماع، و نه از لحاظ ارکان و شروط متعدد قابل احراز نیست. در نتیجه، ادعای اجماع در نصب امام فاقد اعتبار است. این نتیجه، مبنای اصلی نظریه اختیار در نصب امام از منظر اهل سنت را به چالش می کشد و کارآمدی آن را تضعیف می کند.