محمدحسین سهرابی

حدیث سفینه یکی از احادیث مشهور در منابع حدیثی شیعه و عامه است که محتوای آن می تواند به اثبات امامت اهل بیت علیهم السلام منتهی گردد. این حدیث با نقل های بسیار از طرق مختلف، به تواتر معنوی رسیده است. بررسی عملکرد محدثان نشان می دهد که این حدیث بر اصل امامت اهل بیت علیهم السلام، عصمت ، وجوب طاعت ، مرجعیت ایشان، علم، فضیلت و حقانیت اجتماع آنها بر یک مسئله دلالت دارد. هدف این تحقیق، پس از استخراج حدیث سفینه در منابع فریقین و نگاهی اجمالی به طرق آن، بیان سیر تاریخی دلالت های حدیث سفینه به تفکیک قرن است و در مواردی به تحلیل علت استناد یا کم توجهی محدثین به روایت مورد بحث اشاره شده است. به نظر می رسد حدیث سفینه تا پایان قرن پنجم در 29 کتاب و با بیش از 22 طریق نقل شده است. همچنین این حدیث در بازه زمانی قرن ششم تا پایان قرن دهم و پس از آن تا دوران معاصر در کتب حدیثی به میزان قابل توجهی مشاهده می شود. بررسی ها نشانگر آن است که حدیث سفینه در اولین کتاب های کلامی وجود داشته و شیخ صدوق (ره) علاوه بر توجه به نقل آن در کتب حدیثی خود، از این حدیث در دو کتب کلامی اش نیز یاد کرده است؛ درحالی که شیخ مفید (ره) این روایت را فقط در الارشاد نقل می کند و سید مرتضی در الشافی. در قرون بعدی نیز متکلمان کم وبیش به حدیث سفینه در موضوعات مرتبط با امامت تمسک کرده اند؛ اما اوج التفات به حدیث سفینه مربوط به کتاب احقاق الحق در قرن یازدهم است.