ربیعه علیمحمدی

بحران هویت در میان نوجوانان پدیده ای چندوجهی است که تحت تأثیر عواملی چون تغییرات ناگهانی محیطی و فیزیولوژیک، نوسانات هورمونی، افت اعتمادبه نفس و دشواری در ورود به دنیای بزرگسالی شکل می گیرد. در این میان، غوطه وری نوجوانان در فضای مجازی و سرگرمی های دیجیتال (به مثابه یکی از مهم ترین فناوری های قرن بیست و یکم) زمینه ساز بروز گرایش های فردگرایی افراطی، کم تحرکی و انزوای اجتماعی شده است. هدف این پژوهش بازخوانی مؤلفه های منظرین محیط های یادگیری باز و تبیین نسبت آن ها با شکل گیری هویت در میان نوجوانان ایرانی است. این مطالعه می کوشد نهاد تعلیم و تربیت را نسبت به ابعاد گسترده پدیده فردگرایی افراطی و انزوای اجتماعی در نسل نوجوان آگاه سازد تا مسیرهایی برای بازاندیشی در سیاست ها و طراحی های تربیتی فراهم گردد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی، روش اسنادی و بر پایه تحلیل محتوای اسناد مکتوب، براساس روش آلزاید انجام شده است. در این فرایند، اسناد مرتبط با بروندادهای محیط های یادگیری باز و مؤلفه های هویت استخراج و در قالب جدول هدف محتوا سازمان دهی شدند تا بدین وسیله امکان تبیین پیوند میان ویژگی های محیط های یادگیری باز و سازه های هویت نوجوان فراهم شود. نتایج نشان می دهد که برونداد محیط های یادگیری باز در پنج مقوله اصلی شامل سلامت روان، عامل محیط، تعاملات اجتماعی، عاملیت شناختی و فردیت فکری قابل طبقه بندی هستند. هر یک از این مؤلفه ها با کارکردهایی نظیر معناسازی هویت، استمرار و تمایز، هویت فردی و هویت اجتماعی متناظر است؛ بنابراین به نظر می رسد کیفیت های کالبدی و منظرین محیط های یادگیری باز (در پیوند با مبانی نظری نظام تعلیم و تربیت) می توانند بستر مؤثری برای غنابخشی به فرایند شکل گیری هویت و کاهش گرایش نوجوانان به فردگرایی افراطی و انزوای اجتماعی فراهم آورند.