محدثه ایرانی

هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل کج فهمی های مفهومی دانش آموزان در فرآیند آموزش مفاهیم زمین شناسی در دوره اول متوسطه و تبیین پیامد های آموزشی آن برای بهبود آموزش علوم مدرسه ای بود. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل ۲۰۰ نفر از دانش آموزان دختر دوره اول متوسطه شهر تهران بود که به روش در دسترس انتخاب شدند. به منظور گردآوری داده ها، از پرسش نامه تشخیصی دوسطحی ۲۰ سؤالی استفاده شد که سؤالات آن بر اساس مفاهیم اصلی زمین شناسی در برنامه درسی تدوین گردید. روایی محتوایی ابزار پژوهش با نظر متخصصان آموزش علوم تأیید شد و پایایی آن از طریق محاسبه ضریب آلفای کرونباخ برابر با 0/881 به دست آمد که نشان دهنده قابلیت اعتماد مناسب ابزار بود. یافته های پژوهش نشان داد که دانش آموزان در درک مفاهیم زمین شناسی با کج فهمی های مفهومی قابل توجهی مواجه هستند. بیشترین میزان این کج فهمی ها در حوزه های ویژگی ها و انواع سنگ ها، چرخه سنگ ها، فرآیندهای رسوب گذاری و فرسایش، و همچنین تمایز میان تغییرات درونی و بیرونی زمین مشاهده شد. تحلیل واریانس پاسخ ها بیانگر آن بود که درک مفاهیم زمین شناسی در میان دانش آموزان از ناهمگونی بالایی برخوردار است و بخشی از آنان دارای برداشت های سطحی، ناقص یا نادرست از مفاهیم علمی هستند. این امر می تواند ناشی از شیوه های سنتی تدریس، انتزاعی بودن مفاهیم زمین شناسی و محدودیت در استفاده از ابزارهای کمک آموزشی باشد. نتایج پژوهش نشان می دهد تداوم کج فهمی های مفهومی می تواند مانعی جدی در مسیر شکل گیری یادگیری مفهومی عمیق و پایدار در آموزش علوم باشد. بر این اساس، به کارگیری روش های فعال یاددهی–یادگیری، استفاده از مدل های سه بعدی، شبیه سازهای فرآیندهای زمین شناسی و بهره گیری مستمر از آزمون های تشخیصی به عنوان راهبردهایی مؤثر برای کاهش کج فهمی های مفهومی و ارتقای کیفیت آموزش علوم پیشنهاد می شود.