ایوب فرازیان

امروزه با توجه به افزایش چالش های محیط زیستی و تغییرات اقلیمی، ایجاد شبکه ای از پایگاه های پایش در سطح حوضه های آبریز به عنوان یکی از الزامات اساسی در مدیریت بهینه منابع آب و پیشگیری از مخاطرات طبیعی شناخته می شود. این پایگاه ها با جمع آوری داده های دقیق و به هنگام، امکان تحلیل روند تغییرات هیدرولوژیکی، ارزیابی مخاطراتی نظیر سیلاب، و برنامه ریزی راهبردی برای کاهش آسیب پذیری را فراهم می کنند. در همین راستا هدف اصلی این پژوهش مکان یابی احداث پایگاه پایش در سطح حوضه آبریز قلعه چای واقع در استان آذربایجان شرقی می باشد. جهت نیل به این هدف از 10 پارامتر مؤثر در انتخاب مکان های بهینه به منظور احداث پایگاه پایش استفاده گردید. پارامترهای مورد استفاده عبارت بودند از: ارتفاع، شیب، جهت شیب، فاصله از آبراهه، فاصله از روستا، فاصله از شهر، فاصله از جاده، فاصله از گسل، لیتولوژی و کاربری اراضی. در ادامه جهت وزن دهی پارامترها از روش تصمیم گیری چندمعیاره CRITIC استفاده شد. نتایج وزن دهی نشان داد که پارامترهای فاصله از رودخانه، فاصله از جاده، فاصله از روستا و فاصله از شهر نقش مهمی در مکان یابی پایگاه پایش داشته اند. نقشه نهایی از حاصل ضرب وزن پارامترها در لایه های اطلاعاتی آن ها در محیط نرم افزار ArcGIS به دست آمد. این نقشه به 5 کلاس کاملاً مناسب، مناسب، نسبتاً مناسب، نامناسب و کاملاً نامناسب از نظر مکان یابی پایگاه پایش تقسیم شد. نقشه نهایی نشان داد مناطق واقع در خروجی حوضه (به ویژه دشت های کم شیب مجاور رودخانه و جاده های اصلی) به عنوان پهنه های ایده آل شناسایی شدند.