سید طاهر بارخدا

توسعه گردشگری حامی فقرا، به مثابه رویکردی کارآمد در کاهش فقر روستایی، با توجه به ماهیت چندبعدی فقر و پیچیدگی های ساختاری مدیریت گردشگری، مستلزم تحلیل های زمینه محور در بسترهای جغرافیایی متنوع است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تفاوت های اثرگذاری گردشگری منفعت محور حامی فقرا و ارزیابی زنجیره فعالیت های گردشگری در روستاهای پیرامون دریاچه زریبار شهرستان مریوان انجام شده است. این تحقیق از نوع کاربردی و به روش توصیفی-تحلیلی طراحی شده و داده های آن به شیوه ترکیبیِ اسنادی-میدانی گردآوری شده است. جامعه آماری شامل 1954 خانوار در هشت روستای پیرامون تالاب زریبار است که بر اساس فرمول کوکران، حجم نمونه 350 خانوار تعیین و به صورت طبقه ای و تصادفی ساده انتخاب شد. یافته های حاصل از آزمون تحلیل واریانس حاکی از آن است که در سطح معناداری کمتر از 0.05، تفاوت معناداری در میزان اثرگذاری گردشگری بر بهبود کیفیت زندگی فقرای روستایی در بین روستاها وجود دارد. این تفاوت در ابعاد اقتصادی و اجتماعی مشهود است، درحالی که در ابعاد طبیعی و کالبدی، معناداری مشاهده نشد. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که متغیرهای جمعیت خانوار، سن و تنوع منابع درآمدی، تأثیر معناداری بر کیفیت زندگی فقرای روستایی دارند. در مقابل، متغیر جمعیت کل روستا فاقد رابطه معنادار بود. یافته های کیفی نیز دلالت بر غلبه رویکرد رشدگرایانه و سرمایه محور در توسعه گردشگری منطقه دارند؛ الگویی که به حاشیه رانی فقرا و نادیده انگاری ابعاد زیست محیطی منجر شده است.