حبیب بهدار اصل

مناطق تحت حفاظت یکی از مهم ترین ذخایر زیستی و منابع تأمین کننده خدمات اکوسیستمی هستند که لزوم شناسایی مخاطرات محیطی و حفظ و بهره برداری بهینه از این منابع امری ضروری است. در مطالعه حاضر به منظور شناسایی مخاطرات محیطی موجود در منطقه حفاظت شده سفیدکوه به ارزیابی عوامل تهدیدکننده در چارچوب مدل مفهومی DPSIR از جمله «نیروی محرکه»، «فشار»، «وضعیت»، «اثر»، و «پاسخ» پرداخته شد. در ادامه پس از شناسایی عمده ترین مخاطرات محیطی به اولویت بندی این مخاطرات با استفاده از روش TOPSIS اقدام شد. مطابق نتایج به دست آمده 37 عامل در وقوع مخاطرات محیطی در منطقه حفاظت شده سفیدکوه نقش دارند که 32 عامل منشأ انسانی و 5 عامل منشأ محیطی دارند. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که پیشران های تهدیدکننده در عوامل انسانی شامل افزایش جمعیت، ضعف مدیریتی، ضعف فرهنگی، و توسعه فعالیت های انسانی است و در ارتباط با عوامل طبیعی می توان به تغییرات اقلیمی در منطقه اشاره کرد. نتایج اولویت بندی مخاطرات محیطی نشان داد بین عوامل تهدیدکننده بیشترین مجموع وزنی مربوط به توسعه فعالیت های انسانی (0187/0) و کمترین مجموع وزنی مربوط به ضعف فرهنگی (065/0) است. همچنین عمده ترین مخاطرات محیطی با بیشترین وزن در منطقه به   ترتیب شامل «کمبود نیرو و امکانات حفاظتی» ، «پایش و کنترل ضعیف بر فعالیت های انسانی در منطقه»، «عملکرد ضعیف در اجرای قانون»، «شکار غیر مجاز»، «ورود دام مازاد به مراتع در فصل های غیر مجاز و حساس»، «گردشگری خارج از ظرفیت منطقه»، «توسعه فعالیت های اقتصادی نامناسب در منطقه (کشاورزی، صنعت، معدن کاری)»، و «تغییرات کاربری اراضی/ پوشش (کشاورزی به صنعت، جنگل به کشاورزی)» است. بنابراین، کنترل این مخاطرات مستلزم برنامه ریزی جامع و مدیریتی یکپارچه در سطح این منطقه است. نتایج این پژوهش می تواند با ارائه گستره ای از مخاطرات محیطی و درجه مخاطره پذیر بودن منطقه حفاظت شده سفیدکوه به تصمیم گیران و برنامه ریزان در تدوین برنامه ای مدیریتی و نیز اتخاذ اقداماتی راهبردی در این منطقه کمک کند.