سجاد نوربخش ویشکایی

این پژوهش به بررسی معناشناسی و گفتمانیِ واژه قرآنی «أنداد» در چارچوب توحید و شرک می پردازد و نشان می دهد که این واژه صرفاً معادل لغویِ «شریک» نیست، بلکه مفهومی هدفمند و متمایز در نظام معنایی قرآن کریم به شمار می آید. مسئله اصلی مقاله، تبیین دلالت خاص «أنداد» و تمایز آن از دیگر واژگان هم حوزه در نقد شرک، از جمله «شُرَکاء»، «کُفْؤ»، و «أوثان» است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی با رویکرد معناشناسی شبکه ای است؛ بدین منظور، تمامی موارد کاربرد «أنداد» در قرآن استخراج شده و بر پایه تحلیل سیاق آیات، هم نشینی های واژگانی و تقابل های معنایی بررسی گردیده و سپس با آیات منتخبِ حاوی واژگان یادشده، مقایسه شده است. یافته ها نشان می دهد که «أنداد» بیش از آنکه ناظر به اثبات شریک واقعی در ربوبیت یا تشریع باشد، به «همتاسازیِ برساخته» در حوزه های محبت، ولایت، اطاعت و اعتماد دلالت دارد؛ این همتاسازی که محصول افعال ارادی انسان و جابه جایی تدریجی کانون اتکا از خداوند به غیر اوست. براین اساس، شرک در منطق قرآنی صرفاً یک گزاره اعتقادی نیست، بلکه شبکه ای از دلبستگی ها، پیروی ها و سبک زیست را در برمی گیرد و از حیث روانی، اجتماعی و تربیتی قابل تحلیل است. این نتیجه، دقت انتخاب واژگانی قرآن و لایه مندیِ مفهومیِ شرک را به روشنی آشکار می سازد .