ملیحه وکیلی

مدیریت و سرپرستی خانواده یکی از مباحث بنیادین در آموزه های اسلامی است که در آیات و روایات مورد تأکید قرار گرفته است. آیه ۳۴ سوره نساء، به عنوان یکی از مهم ترین منابع قرآنی در این زمینه، به مسئله قیّومیت مرد بر خانواده پرداخته و چارچوب کلی آن را تبیین نموده است. از سوی دیگر، احادیث و سایر آیات مرتبط، ویژگی ها و شاخصه های قیّومیت مطلوب را روشن ساخته اند. با توجه به اهمیت این موضوع و چالش هایی که در تفسیر و اجرای آن در جوامع معاصر وجود دارد، این پژوهش به بررسی شاخصه های قیّومیت مطلوب از منظر قرآن و حدیث با محوریت آیه مذکور می پردازد . پرسش اصلی این تحقیق آن است که قیّومیت مطلوب در خانواده از دیدگاه آیات و روایات چه ویژگی ها و شاخصه هایی دارد و چگونه می توان از استبداد و ظلم در اجرای آن جلوگیری کرد؟ هدف از این پژوهش، تبیین چارچوب های قرآنی و روایی قیّومیت مطلوب و ارائه معیارهایی برای اجرای صحیح آن در راستای تأمین عدالت، محبت و استحکام بنیان خانواده است . روش این تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و گردآوری داده ها به شیوه اسنادی و کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قیّومیت در خانواده نه یک حق مطلق، بلکه یک مسئولیت است که در چارچوب اصول اسلامی معنا می یابد. مهم ترین شاخصه های قیّومیت مطلوب شامل رعایت حدود و الزامات دینی، پرهیز از استبداد و ظلم، تأکید بر عدالت، برقراری روابط عاطفی بر پایه مودت و رحمت، و پایبندی به رفتار شایسته و معروف است. همچنین، نتایج این پژوهش نشان می دهد که حاکمیت اخلاق در اجرای قیّومیت، سبب تعالی و استحکام روابط زوجین شده و از انحرافات و چالش های احتمالی جلوگیری می کند .