شیما مهرآیین

 «هجرت» «فرار»از وضع موجود نیست بلکه حرکتی به سوی جامعه ای متعالی است که پیوند نزدیک با«تمدن اسلامی» دارد. و در آغاز اسلام، اساسی ترین نقش را در پیروزی اسلامی داشت. لذا اهمیّت فوق العاده ای دارد. زیرا از مؤمنان را از تسلیم در برابر فشار و خفقان محیط باز می دارد و عامل صدور اسلام به نقاط مختلف جهان می شود. هجرت معنوی یا مکانی است. که اهدافی دارد. گاهی هجرت برای کسب دانش یا به هدف حفظ دین یا برای فرار از ظلم و ظالم یا برای رسیدن به خداوند و زمانی برای فرار از گناه است. این پژوهش با هدف تحلیل دیدگاه مفسران درباره نقش هجرت در گسترش تمدن اسلامی به روش تحلیلی-توصیفی، درپی پاسخ به این پرسش است که: از نگاه مفسران دراسلام هجرت چگونه موجب توسعه تمدن شد؟ نتیجه اینکه: الف) تمدن سازی با حضور انسان ها میسر است و با هجرت افراد تجمیع می شوند. پس هجرت از عوامل اساسی بسترساز برای  تمدن اسلامی است. ب) برخی مسلمانان به وضع موجود قانع نیستند لذا برای تحول خواهی مهاجرت می کنند. و برای تغییرات اساسی هزینه می کنند. ج) سفیران فرهنگی مسلمان برای انجام مأموریت دولت اسلامی و یا تبلیغ دین به سرزمین غیر مسلمان مهاجرت می کنند. و با اقدامات مسالمت آمیز کفار را به ارزشهای دینی متمایل می سازند. د) برخی مسلمانان در سرزمین کفر هستند که خواهان مهاجرت به سرزمینهای اسلامی هستند. که باید تمهیداتی برای پذیرش آنها فراهم شود تا افراد هم عقیده زیر بیرق اسلام متحد شوند و با تعامل بایکدیگر و با رهبران کاریزما پایه های تمدنی قوی پی ریزی شود.