حسین ناگهی سرچقایی

مکاتب فکری در پذیرش حکایتگری معرفت های حسی و عقلی از واقع دچار افراط و تفریط هستند. برخی معرفت حسی را وهمی و متناقض دانسته اند. برخی وجود خارجی اشیاء را انکار کرده اند و عده ای معرفت عقل را معرفتی بی ارزش می دانند در مقابل متکلمان و مفسران اسلامی با الهام از آیات قرآن راه میانه ای را برگزیده و از افراط و تفریط دور مانده اند. هدف این مقاله سنجش اعتبار و قلمرو معرفت های حسی و عقلی در تفسیر و کلام اسلامی است و از روش توصیفی- تحلیلی بهره می برد. حاصل پژوهش اینکه هریک از معرفت های حسی و عقلی شامل حوزه ادراکی خاصی بوده، نمی توان ادراک آنها را در همه ابعاد معرفتی جاری دانست. گستره معرفت حسی ابزار ارزشمندی برای شناخت خدا از راه برهان انی و فهم آسان معاد است. البته معرفت حسی، معرفتی محدود و خطا پذیر است. گستره معرفت عقلی، اقامه برهان بر وجود خدا، اثبات اصل معاد و اثبات حقانیت دین را در بر می گیرد، اما این شناخت نیز با محدودیتِ ادراکِ امور جزئی روبروست.