اکرم رازگردانی شراهی

عدد همواره جزئی جدانشدنی از بافتار ادبیات مقدس میان رودان باستان بوده و ادیان مهمی که در این بخش از دنیا و پیرامون آن پدید آمده اند وام دار میراث کهن آن هستند. مانویت در قلبِ بابِل با الگوبرداری از آموزه های بنیادین ادیان پیش از خود، اعداد بخصوصی را برای انتقال مفاهیم مهم دینی اش به خدمت گرفته است. مقاله حاضر می کوشد با تجزیه وتحلیل دست نویس های ایرانی میانه بازیافته از تورفان تمثیل ها و تشبیهاتی را که مانویان جهت معرفی آثار نوشتاری هفت گانه مانی به کار می برده اند بازشناسد و مستند نشان دهد مانی چگونه خود را طبیب و پزشکی از باِبل زمین می خواند و کتاب هایش را که بنا بر متون اصیل مانوی «هفت گوهر درخشان» و «هفت ابزار شفابخش» و «هفت بلور اصیل» و حتی جهت تشبّه به آموزه زرتشتی «هفت آذر خوشبوی» نامیده شده اند، درمان بخش جان آدمیان می دانست. این پژوهش می کوشد نه تنها نقش محوریِ این هفت گوهر مانوی و رویکردهای دینی مترتب بر آن را در متون فارسی میانه و پارتی بیابد و آنگاه در ضمن بهره مندی از داده های غیرایرانی، مانند متون قبطی و یونانی، به تفسیر داده ها بپردازد، بلکه با رویکردی متن شناختی برخی از دیدگاه های پیشین را نیز مورد بازنگری قرار دهد. کاربرد عدد هفت در مانویت نه تنها ریشه در اندیشه میان رودانی و ایرانی دارد، بلکه با میراث گنوسی-مسیحی نیز غنا یافته است. مانی را باید یکی از بزرگ ترین نظام دهندگان الهیات عدد در دنیای باستان دانست.