مرتضی دانشوری

جُوین از سرزمین های قدیمی خراسان، همراه با پیشینه کهن می باشد، سرزمینی که مشاهیر و مفاخر زیادی را در خود جای داده است. آثار و شواهد متعدد برجای مانده، نشان از اهمیت شهر جوین در دوران باستان دارد. اما اهمیت جُوین در دوران بعد از اسلام و دوره های ایلخانان و تیموریان بسیار درخشان تر است با این وجود با توجه به کاوش های اندک باستان شناسی درباره وجه تسمیه، پیشینه استقرار و صورت اصلی نام این شهر، ابهاماتی وجود دارد. مقاله حاضر به مطالعه واژه «جُوین» پرداخته است که هدف اصلی آن مطالعه وجه تسمیه جوین در طول تاریخ می باشد به گونه ای که سیر تاریخی نام جوین مورد واکاوی قرار گرفته است، برای انجام آن، از روش های تحقیق کتابخانه ای، مطالعه اسنادی انجام شده است. براساس متون پرشمارِ برجای مانده از دوران اسلامی، ریشه یابی نام این شهر با کاستی هایی مانند؛ کم توجهی به سنت هایی شفاهی مردمِ بومی، توجه نکردن به برخی از منابع مهم تاریخی، اهمیت ندادن به کشفیات و کاوش های باستان شناسی در منطقه، به گونه ای که ویژگی های تاریخی و جغرافیایی این منطقه مغفول مانده است. باتوجه به یافته های تحقیق، «جُوین» واژه ای کاملاً ایرانی و ریشه ای باستانی دارد و وجه تسمیه آن شامل رویکردهای زیر می شود: سرزمینی واقع در دو قسمت جوی آب. نان جُووِین حاصل از غله جو. سرزمینی جلگه ای واقع بین دو رشته کوه. جُوَین برگرفته کُوی و برزن، به معنی سرزمین بخشنده. جُوَین، معرب کَوَیان و یا گَوَیان که بعد از ورود اسلام و رواج زبان عربی؛ با ابدال «گَ» به «جِ» به جُوَین تغییر یافته است.