حسین توکلی مقدم

منصب میرسامانی جزو مناصب درباری و تشکیلات سلطنتی جهانگیرشاه (حک: 1014-1037 ق/ 1605- 1628م)، بود. با بسط و گسترش دوایر، کارگاه ها و مراکز تهیه و تولید ملزومات دربار جهانگیرشاه، لازم بود فردی کاردان و مورد اعتماد شاه در رأس همه آنها قرار گیرد تا بتواند با نظم و ترتیب و بر اساس اراده و میل شاه بر فعالیت آنها نظارت داشته باشد. در دوره جهانگیرشاه نظارت عالی بر این کارگاه ها و کارخانه ها بر عهده میرسامان یا خان سامان بود که در حقیقت سرپرست کل کارگاه ها یا بیوتات سلطنتی و ناظر کل دستگاه سلطنت بوده است. در منابع تعداد کارخانه ها ی سلطنتی زیر نظر میرسامان بین سی و شش تا هفتاد مورد ذکر شده است که مهمترین آنها خزانه، ضرابخانه، فراشخانه، قورخانه، زرادخانه، آبدارخانه، آشپزخانه و اصطبل های سلطنتی بودند. نتایج پژوهش نشان می دهد که گورکانیان به ویژه جهانگیرشاه این منصب را با تأثیرپذیری از نظام اداری حکومت های مسلمان هند (سلاطین دهلی) و صفویان ایران و در جهت برقراری و تقویت تشکیلات دیوانسالاری واحد، متمرکز و سازمان یافته سروسامان دادند. حوزه وسیع نفود و قدرت میرسامان نیز موجب شد از لحاظ اداری، مقام میرسامان بعد از مقام وزیر، دومین جایگاه را در دربار داشته باشد. این پژوهش به معرفی و بررسی جایگاه و وظایف میرسامان در دوره جهانگیرشاه گورکانی می پردازد. روش تحقیق در این پژوهش، تاریخی و شیوه آن توصیفی- تحلیلی با استفاده از منابع دست اول کتابخانه ای می باشد.