فریبا شربتی نوکنده

یکی از شبهات مطرح در رابطه با گزاره های اخلاقی آیات قرآن کریم، مسئله بی نظمی و پراکندگی است به گونه ای که نمی توان از آنها الگوی منسجمی جهت طراحی یک نظام اخلاقی ترسیم نمود.این مسئله به صورت ویژه در رابطه با سوره لقمان که مملو از آموزه های اخلاقی است، بسیار مطرح بوده و به همین دلیل مفسران تلاش کرده اند تا از منظر خود، الگویی برای مباحث اخلاقی بیان شده در این سوره مطرح کنند. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون به عنوان یک روش تحقیق میان رشته ای و متن محور تلاش شده گزاره های اخلاقی این سوره مستند به تفاسیر جمع آوری و احصا گردیده و در نهایت، مضامین پایه و سازمان دهنده آنها کشف شوند. نتایج تحقیق نشان می دهداز تعداد 34 آیه سوره لقمان، تعداد 175 گزاره اخلاقی استخراج شده که پس از دسته بندی، به عنوان 108 مضمون پایه و اصلی اخلاقی قابل استناد هستند. در مراحل بعدی اجرای روش تحلیل مضمون، مضامین پایه در دو جهت گیری فردی و اجتماعی به تفکیک ذیل چهار رکن هر نظام اخلاقی شامل: اصول و مبانی، مقدمات، الزامات و موانع طبقه بندی شده و الگوی نظام اخلاق فردی و اجتماعی مبتنی بر سوره لقمان را شکل می دهند.