ذبیح الله وحدانی نیا

هدف: طراحی مدل سه سطحی (راهبردی، نهادی، عملیاتی) سیاست گذاری دفاع شناختی برای مقابله با تهدیدات شناختی و تقویت تاب آوری ملی ایران، هدف اصلی این مطالعه بوده است. روش: از رویکرد ترکیبی کیفی-کمی، استفاده شده است. داده ها از طریق مرور نظام مند متون علمی (2015–2025، پایگاه های اسکوپوس و مگ ایران)، تحلیل اسناد بالادستی ایران، گزارش های بین المللی، و نظرات خبرگان علوم شناختی و سیاست گذاری گردآوری شد. تحلیل مضمون 14 پیشران را شناسایی کرد. تحلیل میک مک پنج پیشران کلیدی با اثرگذاری و عدم قطعیت بالا را استخراج نمود. سپس، سناریونویسی راهبردی برای طراحی سناریوهای آینده محور منطبق با مدل سه سطحی به کار گرفته شد. یافته ها: چهار سناریوی آینده محور («فرماندهی هوشمند»، «واگرایی پیشرفته»، «آشفتگی شناختی»، «مدیریت تدافعی») طراحی شد. سناریوی «فرماندهی هوشمند» با اراده سیاسی قوی و فناوری پیشرفته، مطلوب ترین حالت برای تاب آوری شناختی است. مدل سه سطحی بر سیاست گذاری روایی، هماهنگی نهادی، و تولید محتوای بومی تأکید دارد. نتیجه گیری: دفاع شناختی مؤثر مستلزم تدوین سند ملی، تشکیل شورای عالی دفاع شناختی، فرماندهی هوشمند یکپارچه، ارتقای سواد رسانه ای، و سرمایه گذاری در فناوری های شناختی بومی است. بی توجهی به این عوامل می تواند به سناریوهای نامطلوب مانند «آشفتگی شناختی» منجر شود.