عاطفه سلطان مرادی

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناخت و تحلیل جایگاه اسطوره ای، تربیتی و روان شناختی داستان سیاوش و سودابه در شاهنامه فردوسی و همچنین شناسایی و بررسی همانندهای جهانی این داستان انجام شد. روش پژوهش: این مطالعه به روش تحلیلی-اسنادی آثار مکتوب مرتبط با موضوع پژوهش انجام شد. یافته ها: یافته ها نشان داد شخصیت سیاوش در شاهنامه، به مثابه نماد پاکی و طهارت ذاتی، مشابهت های ساختاری و معنایی بارگی با چهره هایی همچون حضرت یوسف(ع) و حضرت ابراهیم(ع) دارد؛ به گونه ای که با وجود تهمت های ناروا، اسارت و مرگ در غربت را می پذیرد، اما در برابر وسوسه های گناه آلود سودابه مقاومت می کند و برای اثبات بی گناهی، آزمون سخت گذر از آتش را متحمل می شود. این داستان در اساطیر ملل دیگر نیز همانندهایی دارد که از جمله می توان به سرگذشت «راما و سیتا» در اساطیر هند، «جو وانگ و سودا گی» در اساطیر چین و «فدر و هیپولیت» در اساطیر یونان اشاره کرد. از منظر روان شناسی نیز شخصیت های اصلی این داستان با مفاهیم نهاد، من و فرامن در نظریه روانکاوی قابل انطباق هستند. پرورش سیاوش، نمودی از کهن الگوی «پیر دانا» و آزمون های او، نمونه ای از «آزمون قهرمان» است. همچنین شخصیت سودابه تجلی گر «آنیمای منفی» است. نتیجه گیری: داستان سیاوش و سودابه در شاهنامه فردوسی، روایتی فراتر از یک تراژدی است که دربردارنده لایه های پنهان اسطوره ای، تعلیمی و روان شناختی است. این داستان ضمن برخورداری از وجوه مشترک با اساطیر ملل مختلف، به مثابه الگویی برای تربیت اخلاقی و تحلیل کهن الگویی شخصیت ها قابل بررسی است.