سید سعید اسماعیلی

ایران در دهه های گذشته شاهد حضور جمعیت میلیونی مهاجران اتباع افغانستانی بوده است. با وجود نقش مهاجرپذیری ایران، این پدیده کمتر به صورت نظام مند مورد توجه پژوهشگران و سیاست گذاران قرار گرفته است. هدف این مطالعه، بررسی پیشران های مهاجرت افغانستانی در ایران است. روش این پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون است. جامعه مطالعه، خبرگان حوزه مهاجرت بودند و با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند با چهل نفر به روش نیمه ساختاریافته در سال 1404 مصاحبه انجام شد. نتایج نشان داد، مهاجرت افغانستانی ها به ایران پدیده ای چندبعدی و پیچیده است که تحت تأثیر سه دسته عامل عمده اقتصادی، سیاسی-امنیتی و اجتماعی-فرهنگی قرار دارد. از جنبه اقتصادی، فقر شدید، بیکاری و نابرابری در افغانستان به عنوان عوامل دافعه، نیاز اقتصاد ایران به نیروی کار کم مهارت و ارزان، همراه با اقتصاد یارانه ای و هزینه های پایین زندگی، به عنوان عوامل جاذبه عمل می کنند. از منظر سیاسی-امنیتی، جنگ، بی ثباتی سیاسی، حکومت ناکارآمد و طردکننده طالبان و همچنین ضعف حکمرانی مهاجرت در ایران، موجب تشدید مهاجرت شده اند. همچنین، عوامل اجتماعی-فرهنگی مانند پیوندهای تمدنی و زبانی مشترک و شبکه های اجتماعی ، به عنوان تسهیلگرهای مهاجرت عمل کرده اند. براین اساس تداوم مهاجرت افغانستانی ها به ایران امری اجتناب ناپذیر است و مدیریت آن مستلزم تدوین سیاست های جامع و یکپارچه است.