نرگس امامی شوشتری

شهادت یکی از مفاهیم برخاسته از شریعت اسلام و شامل افرادی است که جان خود را آگاهانه برای هدفی متعالی فدا کرده اند. از جمله این افراد می توان شهدای جمهوری اسلامی را مثال زد که برخی از آنان از حیث مقابر و منزلت، جایگاه متمایزی دارند. این تمایز، تعامل و ذهنیت ویژه ای در میان باورمندان آن ها ایجاد کرده است. پژوهش حاضر تعاریف و باورهای شماری از زائران مقابر شهدا در محله ایران شهر تهران را واکاوی می کند.روش پژوهش پدیدارشناسی است و مشارکت کنندگان از میان خانواده های مذهبی و انقلابی خیابان ایران انتخاب شده اند که برخی از آن ها خانواده شهید هستند.یافته ها نشان می دهد شرکت کنندگان، شهدا را بر پایه ویژگی های شخصیتی به ویژه اخلاص تعریف می کنند، هرچند برداشت آنان از اخلاص متفاوت است. جوانان آن را در روابط اجتماعی و میانسالان در عبادات فردی می جویند. اغلب مصاحبه شوندگان، توسل به شهدا را مشروع می دانند و تجربه کرده اند، اما موضوع و گستره توسل آنان به شهدا با توسل به امامان معصوم متفاوت است. رابطه با ائمه رسمی تر و با فاصله، و رابطه با شهدا صمیمی تر و گسترده تر ترسیم می شود. توسل به شهدا به عنوان واسطه ای برای تقرب به امامان و سپس خداوند درک می شود.تجربه زیسته شهادت چنان در ذهن برخی خانواده ها برجسته است که جایگاه شهدا در ذهنشان با امامان معصوم هم پوشانی یافته و بیانگر طیفی از نگرش های متکثر است.