یاسر درزاده

ازدواج زودهنگام یا کودک همسری، یک مسئله فراگیر جهانی است. داده ها نشان دهنده وجود میانگین 19 درصدی این پدیده در سطح جهانی در سال 2023 است. برابر داده های آخرین سال نامه آماری سازمان ثبت احوال در سال 1401، بیش از 5/14 درصد از ازدواج های ثبت شده کشور در سنین کم تر از 18 سال بوده که این شاخص برای دختران بیش از 27 درصد و در پسران حدود 2 درصد بوده است. پژوهش حاضر با رویکرد و استفاده از داده های ثانویه به بررسی تغییرات زمانی- مکانی کودک همسری در شهرستان های ایران در دوره 1400-1395 پرداخته است. جامعه آماری پژوهش شامل شهرستان های ایران و تجزیه و تحلیل داده ها با کمک توابع تحلیل فضایی و آمار مکانی در سامانه اطلاعات جغرافیایی انجام گردیده است. به منظور ارزیابی توزیع فضایی، شناسایی مهم ترین کانون ها و الگوی مکعب زمان- فضا از شاخص همبستگی فضایی برای برآورد درصد کودک همسری در سال 1404 استفاده شده است. یافته ها نشان داد در سال های 1400-1395، استان سمنان و قزوین، پائین ترین درصد ازدواج و استان های سیستان و بلوچستان، خوزستان، اردبیل و خراسان رضوی، مهم ترین کانون های کودک همسری بوده است. در نواحی شرقی و شمال غربی، کودک همسری دختران از روندی افزایشی برخوردار است و کودک همسری پسران در نواحی شرقی از سمت شمال-شرقی به جنوب شرقی به صورت کامل، روندی افزایشی داشته و در قسمت های شمال غربی نیز یک روند افزایشی مشاهده می شود. تحلیل الگوی فضایی از کودک همسری از دو توزیع متفاوت در بین پسران و دختران حکایت دارد و برآورد 1404 نشان دهنده افزایش این رخداد در کودکان دختر در کانون های کودک همسری کنونی است.

پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات زمانی- فضایی طلاق در کودک‌همسران در مقیاس شهرستان‌های ایران انجام شده است. این پژوهش در زمره پژوهش‌های کمی و از نوع مطالعه اسنادی با ماهیت تحلیل ثانویه می‌باشد. جامعه آماری شامل کلیه شهرستان‌های ایران بوده و تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها در سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) و با استفاده از توابع تحلیل فضایی و آمار مکانی انجام شده است. همچنین با استفاده از روش مکعب زمان- فضا (Space Time Cube) در GIS به پیش‌بینی درصد طلاق کودک‌همسران در سال 1404 پرداخته شد.‌‌ نتایج نشان داد که در دوره 1400-1395 متوسط درصد طلاق در پسران کودک‌همسر به‌مراتب کم‌تر از این رخداد در بین دختران بوده است. در دوره زمانی مذکور، شاخص طلاق کودک‌همسران دختر از 7/7 به 6/5 و در پسران نیز از 25/0 به 16/0 کاهش یافته است. توزیع فضایی کودک‌همسری پسران الگوی اتفاقی در کشور داشته و از نواحی پراکنده در کشور در شروع دوره به چند کانون محدود و پراکنده در سال 1400 کاهش یافته است. توزیع فضایی کودک‌همسری در دختران، الگوی خوشه‌ای داشته و مهم‌ترین کانون‌ها در استان‌های غرب و مرکز کشور بوده‌اند که از روندی کاهشی، اما با تمرکز نسبی برخوردار است. برآورد طلاق کودک‌همسران برای سال 1404 نیز نشان داد که هر دو شاخص با روندی نزولی کاهش خواهد یافت.