امیدعلی خالدی

هدف: شکست حسابرسی زمانی رخ می دهد که یک حسابرس مستقل نظر نادرستی درباره صورت های مالی یک شرکت بیان می کند. به طور کلی تر شکست حسابرسی زمانی اتفاق می افتد که حسابرس از استانداردهای حرفه ای قابل اجرا عدول کند، به نحوی که نظر مندرج در گزارش حسابرسی او نادرست باشد. این پژوهش با هدف طراحی الگویی برای تبیین شکست حسابرسی انجام شده است. روش: پژوهش حاضر از نوع آمیخته (کمّی و کیفی) بوده و با هدف بهره گیری همزمان از داده های کمی و شواهد کیفی طراحی شده است. در بخش کمّی، روش فراتحلیل به کار گرفته شد تا نتایج 71 مقاله داخلی (1390 تا 1403) و 81 مقاله خارجی (2000 تا 2024) به صورت سیستماتیک تجمیع و تحلیل شوند و اندازه اثر متغیرها با استفاده از معیار کوهن سنجیده گردد. در بخش کیفی، علاوه بر مرور نظام مند مقالات فارسی و لاتین، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 51 خبره حسابرسی انجام شد تا مولفه ها و عوامل اثرگذار بر موضوع پژوهش شناسایی شوند. ترکیب این دو رویکرد، امکان ارائه تحلیل جامع و معتبر از ابعاد مختلف موضوع را فراهم می آورد و به تقویت اعتبار علمی نتایج کمک می کند. یافته ها: شکست حسابرسی عمدتاً ناشی از خطر حسابرسی است که آن نیز متأثر از کیفیت پایین حسابرسی می باشد. در مدل طراحی شده، دو مؤلفه اصلی «کیفیت فنی» و «کیفیت خدمات حسابرس» شناسایی شدند که در مجموع شامل 81 زیرمولفه هستند. نتایج نشان داد که تخصص حسابرس، بیشترین تأثیر را بر کیفیت حسابرسی دارد. متغیرهای استقلال، اندازه، و حق الزحمه حسابرس تأثیر متوسط، و متغیرهای شهرت، تجربه، اخلاق، استرس و دوره تصدی تأثیر کمی بر کیفیت حسابرسی داشتند. همچنین کیفیت گزارش و اندازه حسابرس، اثر کمی بر خطر حسابرسی نشان دادند. نتیجه گیری: کاهش کیفیت حسابرسی مهم ترین عامل بروز شکست حسابرسی است. در میان مؤلفه های اثرگذار، تخصص حسابرس بیشترین نقش را در ارتقای کیفیت حسابرسی دارد، در حالی که استقلال، اندازه و حق الزحمه حسابرس اثر متوسط و متغیرهای شهرت، تجربه، اخلاق، استرس و دوره تصدی اثر اندکی دارند. همچنین، کیفیت گزارش حسابرس و اندازه مؤسسه حسابرسی رابطه منفی با خطر حسابرسی دارند؛ یعنی هرچه کیفیت گزارش و مقیاس مؤسسه بالاتر باشد، احتمال شکست حسابرسی کمتر است. به طور کلی، شکست حسابرسی تنها پیامد ضعف فنی نیست، بلکه از عوامل رفتاری و اخلاقی حسابرسان نیز تأثیر می پذیرد. بنابراین، تقویت تخصص، استقلال و رفتار حرفه ای حسابرسان و نیز ایجاد نظام های کنترل کیفیت مؤثر در مؤسسات حسابرسی می تواند به کاهش خطر حسابرسی و پیشگیری از شکست های احتمالی منجر شود.