علی خواجویی بازمانده

فرقه اسماعیلیه به عنوان یکی از شاخه های فعال تشیع، نقش مهمی در گسترش اندیشه های شیعی در هند داشت. در این میان، دولت اسماعیلی مذهب مولتان در قرون چهارم و پنجم هجری، با موقعیت جغرافیایی راهبردی و ارتباط نزدیک با شبکه دعوت اسماعیلی، به مرکز محوری نفوذ مذهبی و فرهنگی تبدیل شد. اسماعیلیان در این منطقه دولتی پایدار تأسیس کردند که چندین دهه دوام یافت و با وجود گستره محدود، تأثیر سیاسی و مذهبی گسترده ای بر مناطق اطراف داشت. از طریق داعیان سازمان یافته، آموزه های شیعی در سراسر شبه قاره هند ترویج شد و زمینه نفوذ فرهنگی اسماعیلیان فراهم گردید. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع تاریخی و تحقیقات معاصر انجام شده است. پرسش اصلی آن است که اسماعیلیان از چه راهبردها و سازوکارهایی برای ترویج اندیشه های شیعی در هند بهره بردند و نقش حکومت مولتان در این فرایند چه بود؟ یافته ها نشان می دهد که سازمان منسجم دعوت اسماعیلی، تعامل با بافت اجتماعی هند و تسامح مذهبی حاکمان مولتان، زمینه نفوذ گسترده آموزه های شیعی را فراهم کرد. هرچند این دولت در نهایت به دست غزنویان سرکوب شد، اما میراث فکری و فرهنگی آن در تداوم تشیع و گسترش تمدن اسلامی در شبه قاره هند تأثیری پایدار بر جای نهاد.